Xəbərlər

Uşaqların İnternet Mühitində Hüquqlarının Qorunması və Rəqəmsal Təhlükəsizlik: Azerbaycan və Beynəlxalq Təcrübələr

Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etməsi uşaqlar üçün yeni imkanlar yaratdığı kimi, onları yeni risklərlə də üz-üzə qoyur. İnternet və sosial media platformaları uşaqların təhsilinə, sosiallaşmasına və yaradıcılıq bacarıqlarına müsbət təsir göstərə bilər. Lakin, eyni zamanda siber zorbalıq, zərərli məzmun, internet asılılığı, şəxsi məlumatların icazəsiz paylaşılması kimi ciddi problemlər ortaya çıxır.

Azərbaycan və beynəlxalq hüquq sistemi, uşaqların rəqəmsal mühitdə hüquqlarının qorunmasını təmin etmək üçün qanunvericilik və praktiki tədbirlər tətbiq edir. Bu məqalədə, həm Azərbaycan qanunvericiliyindəki son dəyişikliklər, həm də Avropa və digər beynəlxalq təcrübələr ətraflı analiz ediləcək, həmçinin praktiki tövsiyələr təqdim olunacaq.

I. Azərbaycan Qanunvericiliyində Son Dəyişikliklər

Azərbaycanda uşaqların hüquqlarının qorunması sahəsində əsas qanun **“Uşaqların Hüquqları haqqında Qanun”**dur. Son illərdə, xüsusilə rəqəmsal mühitdə uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı bir sıra əlavələr edilmişdir:

Zərərli və uyğunsuz məzmunun qarşısının alınması:
- Uşaqların psixoloji və fiziki inkişafına mənfi təsir göstərə biləcək internet məzmunlarının yayılması qadağan edilmişdir.
- Sosial media platformaları və onlayn xidmətlər uşaqlar üçün təhlükəli məzmunu avtomatik süzgəcdən keçirməyə məcburdur.
Şəxsi məlumatların qorunması:
- Uşaqların şəxsi məlumatlarının icazəsiz paylaşımı qadağandır.
- Valideyn və ya qanuni nümayəndənin icazəsi olmadan uşaqların şəkil, video və digər məlumatlarının yayımlanması qanun pozuntusu sayılır.
Siber zorbalıq və internet asılılığı:
- Məktəblərdə və sosial platformalarda siber zorbalığın qarşısını almaq üçün monitorinq və maarifləndirmə tədbirləri tətbiq edilir.
- Uşaqların internetdə keçirdiyi vaxtın tənzimlənməsi üçün valideyn nəzarət sistemləri təşviq olunur.
Qanunların tətbiqi və nəzarət mexanizmləri:
- Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi və Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən uşaqların internetdə hüquqlarının qorunmasına nəzarət edilir.
- Zərərli məzmunun yayılması hallarında platformalara xəbərdarlıq və cəzai tədbirlər tətbiq olunur.

II. Beynəlxalq Təcrübə və Avropa Standartları

Avropa Birliyi və digər beynəlxalq qurumlar rəqəmsal mühitdə uşaqların hüquqlarının qorunması sahəsində qabaqcıl təcrübələrə malikdir:

Avropa Birliyi Uşaq Rəqəmsal Hüquqları Qanunu (2018):
- Sosial media və onlayn xidmətlər uşaqlar üçün təhlükəli məzmunu avtomatik bloklamaqla məsuliyyət daşıyır.
- Reklamlar və məhsul tanıtımları uşaqlara yönəldilə bilməz.
- Uşaqların internetdə hüquqlarının pozulması ilə bağlı şikayət mexanizmləri və nəzarət sistemi mövcuddur.
UNICEF və BMT Uşaq Hüquqları Konvensiyası:
- Rəqəmsal mühitdə uşaqların hüquqlarının qorunması beynəlxalq hüququn bir hissəsi kimi qəbul edilir.
- İnternetdə uşaqların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün dövlət və özəl sektor arasında əməkdaşlıq tövsiyə olunur.
Yeni Zelanda və digər ölkələr:
- “Oranga Tamariki” sistemi çərçivəsində uşaqların rəqəmsal mühitdə müdafiəsi və siber zorbalığın qarşısının alınması üçün xüsusi proqramlar hazırlanmışdır.
- Təhsil və maarifləndirmə tədbirləri, uşaqların öz hüquqlarını bilməsi və pozuntulara qarşı mübarizə aparması üçün vacib hesab olunur.

III. Praktiki Tədbirlər və Tövsiyələr

Uşaqların internetdə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün praktik tədbirlər:

Valideyn nəzarət proqramları:
- Kompüter və mobil cihazlarda valideyn nəzarət sistemlərinin qurulması.
- Uşaqların internetdə keçirdiyi vaxtın və baxdıqları məzmunun monitorinqi.
Təhsil və maarifləndirmə:
- Məktəblərdə rəqəmsal təhlükəsizlik dərsləri və seminarlar.
- Uşaqların hüquqları, şəxsi məlumatların qorunması və internetdə etik davranış mövzularında maarifləndirmə.
Sosial media və platformaların məsuliyyəti:
- Uşaqlar üçün təhlükəsizlik mexanizmlərinin tətbiqi.
- Zərərli məzmunun yayılması və şikayətlərin idarə olunması üçün şəffaf mexanizmlər.
Hüquqi mexanizmlər və dövlət nəzarəti:
- Zərərli məzmunu yaymaqda günahkar olan platformalara və şəxslərə qarşı qanuni tədbirlər.
- Valideyn və uşaqların hüquqlarını qoruyan hüquqi mexanizmlərin möhkəmləndirilməsi.

Nəticə;

Rəqəmsal mühit uşaqlar üçün həm imkanlar, həm də risklər yaradır. Azərbaycan qanunvericiliyi son illərdə rəqəmsal təhlükəsizlik sahəsində əhəmiyyətli addımlar atmışdır. Lakin, beynəlxalq standartlarla müqayisədə hələ də inkişaf imkanları mövcuddur.

Gələcəkdə:

Daha güclü qanuni tənzimləmələr,
Texnoloji müdafiə sistemlərinin tətbiqi,
Valideyn və məktəblərin aktiv iştirakı

Azərbaycan uşaqları üçün daha təhlükəsiz və hüquqlarına hörmət edilən rəqəmsal mühit yaradacaqdır.

——————————————————————————————–

2025-ci ilin birinci yarısından etibarən “Uşaq Hüquqları” sahəsində önə çıxan beynəlxalq hüquqi inkişaflar:

2025-ci il uşaq hüquqlarının qlobal miqyasda yenidən müzakirə edildiyi, risklərin texnoloji irəliləyişlərlə miqyasında dəyişdiyi və dövlətlərin qanunvericilik səviyyəsində daha aydın və tez cavab verməyə çalışdığı bir dövr oldu. Dünyada bir çox ölkələr uşaqlara qarşı zorakılıq, onlayn təhlükəsizlik, təhsil hüququ, qaçqın uşaqların müdafiəsi və uşaq əməyi kimi sahələrdə yeni qanunvericilik təklifləri irəli sürmüş, mövcud qaydalara hərtərəfli islahatlar həyata keçirmiş və ya ilk dəfə olaraq uşaq hüquqları ilə bağlı xüsusi qaydalar tətbiq etmişdir. Bu inkişaflar təkcə hüquqi baza ilə deyil, həm də artan ictimai məlumatlılığın, beynəlxalq təzyiqlərin və rəqəmsal dünyanın yaratdığı yeni təhlükələrin təsiri ilə formalaşıb.

Uşaqlıq anlayışının yenidən müəyyən edilməsi

Son illərdə uşaqlıq anlayışı bioloji yaşla məhdudlaşmır, lakin inkişaf, psixososial, rəqəmsal və mədəni təbəqələrlə formalaşan çoxölçülü bir fenomenə çevrilmişdir. Bu vəziyyət, xüsusən də pandemiyadan sonra artan rəqəmsallaşma ilə uşaqlar daha erkən yaşda onlayn mühitlə məşğul olur, həm imkanlar, həm də təhlükələr yaradır.

2025-ci ildə bir çox ölkələr zamana və texnologiyaya uyğun olaraq “uşaqlıq” anlayışının yenidən müəyyənləşdirilməsinin zəruriliyini dərk edərək, uşaqların rəqəmsal hüquqlarını da əhatə edən yeni qaydalar qəbul etdilər. Bu transformasiyaya təkcə pedaqoji məsələ kimi deyil, həm də hüquqi və etik məsələ kimi baxılmağa başladı.

Hüquqi İnkişafların Hərəkətverici Qüvvələri
Uşaq hüquqları sahəsində hüquqi inkişafın önündə dörd fundamental dinamika dayanır:

Beynəlxalq Konvensiyaların Təsiri: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Hüquqları Konvensiyası (CRC), Lanzarote Konvensiyası və BƏT 138 və 182 Konvensiyaları kimi sənədlər 2025-ci ildə bir çox ölkələrin daxili qanunlarını formalaşdırdı.
Texnoloji Təhdidlər: Kiber zorakılıq, onlayn sui-istifadə və süni intellektlə dəstəklənən məzmunun filtrasiyası kimi sahələrdə problemlər ölkələri yeni hüquqi mexanizmlər hazırlamağa məcbur etdi. Sosial media şirkətləri üçün məsuliyyət qaydaları xüsusilə diqqəti cəlb edirdi.
Sosial Təzyiq və Maarifləndirmə: Qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəsi, media kampaniyaları və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının təsiri ilə bəzi ölkələr ictimai təzyiq altında qanunlarına dəyişiklik etmək məcburiyyətində qaldılar.
Böhrana çevrilən Qaçqın Problemi: Müharibə, iqlim dəyişikliyi və miqrasiya kimi səbəblərdən didərgin düşmüş uşaqların müdafiəsi ilə bağlı qaydalar 2025-ci ilin qanuni gündəmində mühüm yer tutur.
Qoruyucu Qanunun Genişləndirilməsi
Tarixən ilk növbədə fiziki zorakılıq və təhsil hüququ ətrafında inkişaf etmiş uşaqların müdafiəsi haqqında qanunvericilik 2025-ci ildə daha mürəkkəb və çoxqatlı struktura çevrilmişdir. Müdafiə hüququnun sərhədləri aşağıdakı sahələrdə genişləndirilmişdir:

Onlayn məxfilik və məlumat təhlükəsizliyi
Ailədaxili psixoloji zorakılığın görünməsi
Məktəb mühitində bərabərlik və ayrı-seçkiliklə mübarizə
İfadə azadlığı və özünü reallaşdırmaq hüququ
İqlim dəyişikliyinin uşaqlara təsiri
Bundan əlavə, bəzi ölkələr uşaqların konstitusiya müdafiəsini birbaşa təmin etmək üçün addımlar atıblar.

Preventiv və bərpaedici hüquqi yanaşmalar
2025-ci ildə diqqət çəkən başqa bir mövzu: Məqsəd təkcə cəza sanksiyalarına əsaslanmayan qabaqlayıcı və bərpaedici ədalət modellərini inkişaf etdirməkdir. Məsələn, sosial media platformalarından zərərli məzmunun dərc edilməmişdən əvvəl avtomatik filtrləmə sistemləri vasitəsilə bloklanması kimi təcrübələr; valideynlərə rəqəmsal savadlılıq üzrə təlimlərin keçirilməsi; qurban uşaqlara psixososial dəstəyin göstərilməsi; və cinayətkarla qurban arasında bərpaedici ədalət mühakiməsi proseslərinin layihələndirilməsi təkcə cəzaya deyil, həm də reabilitasiyaya yönəlmiş hüquqi addımlara səbəb olmuşdur.

Beləliklə… Gəlin “uşaq hüquqları sahəsində mühüm qanunvericilik dəyişikliklərinə təşəbbüs göstərən və/və ya həyata keçirən və ya mövcud qanunvericilik təklifləri olan” ölkələri, konkret olaraq 2025-ci ilin birinci yarısı üçün bu ölkələrin qaydalar tətbiq edərkən həyata keçirməyi qarşısına qoyduğu məqsədləri və bu düzəlişlərin mətnlərini araşdıraq.

Amerika Birləşmiş Ştatları

Uşaqların onlayn məxfiliyini artıran “Uşaqların Onlayn Təhlükəsizliyi Aktı” Senata təqdim edilib.

Qanun layihəsinə əsasən, “Uşaq” və “Yetkinlik yaşına çatmayan” arasında aşağıdakı fərqlər var:

“Uşaq” termini 13 yaşına çatmamış hər hansı bir fərd deməkdir.

“Yetkinlik yaşına çatmayan” termini 17 yaşına çatmamış hər hansı fiziki şəxs deməkdir.

Qanun layihəsinin əhatə etdiyi hər bir rəqəmsal platforma yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün aşağıdakı zərərlərin qarşısını almaq və azaltmaq üçün hər hansı dizayn xüsusiyyətinin yaradılmasında və həyata keçirilməsində ağlabatan ehtiyatlı davranmalıdır, əgər ağlabatan və ehtiyatlı şəxs bu zərərləri əhatə olunan platforma tərəfindən ağlabatan şəkildə proqnozlaşdırıla bilən hesab edərsə və dizayn xüsusiyyəti belə zərərlərə töhfə verən amildir:

(1) Yemək pozğunluqları, maddə istifadəsi pozğunluqları və intihar davranışları.

(2) Depressiv pozğunluqlar və narahatlıq pozğunluqları, əgər belə şərtlər obyektiv olaraq yoxlanıla bilən və klinik olaraq diaqnoz edilə bilən simptomlara malikdirsə və kompulsiv istifadə ilə əlaqələndirilirsə.

(3) Məcburi istifadəni göstərən istifadə nümunələri.

(4) Yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin əhəmiyyətli həyat fəaliyyətinə mane olacaq qədər şiddətli, geniş yayılmış və ya obyektiv təhqiredici olan fiziki zorakılıq və ya onlayn təcavüz.

(5) Yetkinlik yaşına çatmayanların cinsi istismarı və istismarı.

(6) Narkotiklərin, tütün məmulatlarının, sirr məhsullarının, qumar oyunlarının və ya spirtin yayılması, satışı və ya istifadəsi.

(7) Haqsız və ya aldadıcı hərəkətlər və ya təcrübələr nəticəsində yaranan maliyyə zərərləri (Federal Ticarət Komissiyası Aktının müvafiq bölməsində müəyyən edildiyi kimi).

Qanun layihəsində həmçinin platformaların qayğı öhdəliyi, xüsusilə də yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi tələbləri, bu hərəkətlərdə şəffaflıq və bunu etmədikdə, yoxlama zamanı onlara tətbiq edilən inzibati cərimələr potensialı hərtərəfli şəkildə öz əksini tapır. Təkrarlanma halında müvafiq platformanın bağlanması, yaşın yoxlanılması və hesabat vermə prosesləri kimi texniki cəzalar da müzakirə edilir.

Qanun layihəsində həmçinin “Uşaqların Onlayn Təhlükəsizliyi Şurası” yaradılır.

Müvafiq olaraq, Şuranın vəzifələri yetkinlik yaşına çatmayanların onlayn təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlərə dair tövsiyə və təklifləri özündə əks etdirən hesabatları Konqresə təqdim etməkdir. Şura aşağıdakı mövzuları müzakirə edəcək:

(1) Onlayn platformalarla bağlı yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün yaranan və ya mövcud zərər risklərini müəyyən etmək;

(2) Yetkinlik yaşına çatmayanların onlayn rejimdə məruz qaldıqları zərərin qiymətləndirilməsi, qarşısının alınması və yüngülləşdirilməsi üçün tədbirlər və üsullar tövsiyə etmək;

(3) İngilis və qeyri-ingilis dilləri də daxil olmaqla, yetkinlik yaşına çatmayanlara onlayn zərərlə bağlı araşdırma aparmaq üçün metod və mövzuları tövsiyə etmək; və

(4) Ümumi hesabatlılığı təşviq etmək üçün metodlar, meyarlar və əhatə dairəsi daxil olmaqla, bu başlıq altında tələb olunduğu kimi şəffaflıq hesabatı və audit üçün ən yaxşı təcrübələri və aydın, konsensusa əsaslanan texniki standartları tövsiyə edin.

Böyük Britaniya ilə davam edirik.

Sosial mediada yaşın yoxlanılmasını məcburi edən “Onlayn Təhlükəsizlik Aktı” qüvvəyə minib.

Böyük Britaniyada uşaqları zərərli məzmundan qorumaq məqsədi daşıyan onlayn yaş yoxlama qanunu rəsmi olaraq iyulun 26-da qüvvəyə minib. Qanun rəqəmsal platformalara, xüsusilə də pornoqrafiya saytlarına istifadəçilərinin yaşını yoxlamağı tapşırır. Təxminən 6000 pornoqrafiya saytı qanuna uyğunlaşdıqlarını və yaş yoxlamasını həyata keçirdiklərini açıqladı.
Qanun böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş məzmun platformaları ilə məhdudlaşmır. Sosial media və Xbox, Reddit, Bluesky, X və Spotify kimi tanışlıq proqramları indi də Böyük Britaniya istifadəçilərindən yaşlarını selfi, pasport və ya dövlət tərəfindən verilmiş şəxsiyyət vəsiqələri vasitəsilə sübut etmələrini tələb edir. Bu, internet istifadəsində yeni eranın başlanğıcı kimi şərh olunur:

“Bu, anonim onlayn mövcudluğun sonu deyilmi?”

Bununla belə, uşaqları qorumaq məqsədi daşımasına baxmayaraq, bu proqramlar məxfilik müdafiəçiləri tərəfindən sərt tənqidlərə məruz qalıb. Elektron Sərhəd Fondu (EFF) kimi rəqəmsal hüquqlar təşkilatları xəbərdarlıq edir ki, yaş yoxlama sistemləri istifadəçi məxfiliyini poza və anonimliyi aradan qaldıra bilər. Doğrudan da, son bir nümunə bu narahatlıqları təsdiqləyir. Tanışlıq proqramı Tea tərəfindən yaşın yoxlanılması prosesi üçün toplanan selfilər və rəqəmsal şəxsiyyət sənədləri məlumat sızması nəticəsində kiberforumlarda ifşa edilib. Bu hadisə təhlükəsizlik sistemlərinin zəifliyini üzə çıxardı.

İstifadəçilər artıq yeni yaş yoxlama tələblərindən yan keçmək üçün müxtəlif üsullar hazırlamağa başlayıblar. Saxta şəxsiyyət sənədləri yaratmaq, video oyun personajlarının üzlərindən istifadə edərək saxta selfilər yaratmaq və ya VPN vasitəsilə coğrafi məhdudiyyətlərdən yan keçmək ən çox yayılmış “rəqəmsal qaçışlar” arasındadır, lakin zahirən yaradıcı görünən bu həllər də ciddi risklər daşıyır. Saxta sənədlərdən istifadə qanuni cəzalarla nəticələnə bilən cinayətdir, bu sənədlərin saxtakarlığa həssas platformalarda paylaşılması isə istifadəçiləri şəxsiyyət oğurluğu və məlumat sızması kimi təhlükələrə məruz qoya bilər.

Başqa sözlə, sistemləri aldatmağa çalışanlar çox vaxt öz təhlükəsizliyini pozmağa məcbur olurlar.

Böyük Britaniya tərəfindən atılan bu addım uşaqların daha təhlükəsiz onlayn davranışını təmin etmək üçün nəzərdə tutulsa da, bu, “yaş yoxlamasının” bütün dünyada yeni rəqəmsal standarta çevrilməsinə yol aça bilər. Oxşar müzakirələr, xüsusən də Avropa İttifaqı ölkələrində və ABŞ-da internetin anonim təbiətinin getdikcə daha çox tənzimləndiyini göstərir.

Bu, istifadəçilərin təkcə məzmun istehsal edərkən deyil, həm də istehlak edərkən öz şəxsiyyətlərini açıqlamağa məcbur ola biləcəyi rəqəmsal dünyanı xatırladır.

Bütün bu inkişaflar bizi rəqəmsal dövrün mərkəzində əsas bir dilemmanın ürəyinə gətirir:

“Uşaqları onlayn qorumaq, yoxsa şəxslərin məxfilik hüququnu müdafiə etmək?”

Bu dilemma təkcə texnoloji deyil, həm də etik, hüquqi və ictimai ölçüləri olan dərin çatışmazlıq xətti yaradır. Bir tərəfdən, uşaqların məruz qaldığı zərərli məzmunun qarşısını almağa çalışan millət vəkilləri və ailələr var; digər tərəfdən, pulsuz və anonim interneti müdafiə edən rəqəmsal hüquqlar təşkilatları, fəallar və digər dissident şəxslər var. Süni intellektin, sifətin tanınması texnologiyalarının və biometrik məlumatların artan yayılması ilə məxfiliyin sərhədləri hər gün yenidən cızılır.

Nəticə olaraq, Böyük Britaniyanın onlayn yaş yoxlaması təşəbbüsü təkcə qanun deyil, rəqəmsal dövrün trayektoriyasına təsir edəcək dönüş nöqtəsi hesab edilməlidir.

Bu prosesin necə idarə olunacağı, dövlətlərin fərdi hüquqlara nə dərəcədə hörmət edəcəyi və texnologiya şirkətlərinin istifadəçi məlumatlarını necə qoruyacağı gələcək internetin sərhədlərini müəyyən edəcək. Bəlkə də ən əsası, istifadəçilər artıq sadəcə məzmun yaradıcıları deyil, həm də rəqəmsal hüquqlarının ən böyük müdafiəçiləri olmalıdırlar.

İndi keçək Avstraliyaya.

Yaşı 16-dan aşağı olanların sosial mediadan istifadəsini qadağan edən qanunvericilik təklifləri hazırlanıb.

16 yaşından kiçik uşaqları hədəf alan sosial media qadağası Avstraliya Parlamenti tərəfindən dünyada bir ilk olaraq qəbul edilib.

Qanunvericilik TikTok, Facebook, Snapchat, Reddit, X və Instagram kimi platformaları 16 yaşdan kiçik uşaqların hesaba sahib olmalarına sistemli şəkildə mane olmadıqları üçün 50 milyon Avstraliya dollarına (33 milyon dollar) qədər cərimə edəcək.

Senat qanun layihəsini 19 əleyhinə 34 səslə qəbul edib. Nümayəndələr Palatası 13 əleyhinə 102 səslə qanun layihəsini böyük əksəriyyəti ilə təsdiqləyib.

Nümayəndələr Palatası Senatın müxalifət düzəlişlərini qəbul edərək qanun layihəsini faktiki olaraq imzaladı.

Baş nazir Entoni Albanese bildirib ki, qanunvericilik internet vasitəsilə uşaqlarına zərər vurmaqdan narahat olan valideynləri dəstəkləyir.

İndi Kanadaya baxırıq.

Parlament yerli uşaqların mədəni kimliyini qorumaq üçün təhsil islahatını qəbul etdi.

Almaniya…

Almaniya uşaqların və gənclərin rəqəmsal şəkildə iştirak etmək və rəqəmsal həyatlarını təhlükəsiz şəkildə araşdırmaq hüququnu əsas gətirərək, 16 yaşdan kiçik uşaqlara sosial media qadağası tətbiq etmək istəmir.

Bununla belə, ölkədə 16 yaşdan kiçik uşaqların sosial mediadan istifadə etməsi üçün valideynin razılığı tələb olunur. Belə görünür ki, bu razılığın həqiqətən valideynlər tərəfindən verilib-verilməməsi ilə bağlı ciddi yoxlama yoxdur. Uşaqlar sosial media platformalarında qeydiyyatdan keçərkən doğum haqqında yalan məlumat verə bilərlər.

Bu vəziyyət çox vaxt sosial media provayderlərinə qarşı sanksiyalarla nəticələnmir. Almaniya sosial media şirkətlərinə yaş həddi yoxlamaları üçün məsuliyyət qoyur.

Almaniyanın Ailə, Yaşlı Vətəndaşlar, Qadınlar və Gənclər Nazirliyi qeyd edir ki, Avropa Ümumi Məlumatların Qorunması Qaydası (DSGVO) xidmət təminatçıları tərəfindən şəxsi məlumatların emalı üçün 16 yaşından kiçik uşaq və yeniyetmələrin valideynlərinin razılığını tələb edir.

İtaliya..

Məktəblərdə zorakılıq və sui-istifadə hallarına qarşı mübarizə üçün yeni qanunvericilik aktı qəbul edilib.

Qanun hökumətə Milli Təhsil Nazirliyinin tərkibində psixologiya, pedaqogika və sosial ünsiyyət üzrə ekspertlərdən ibarət zorakılığın və kiber zorakılığın qarşısının alınması üçün texniki komitə yaratmağı tapşırır.

Bundan əlavə, hökumət zorakılığın və kiber zorakılığın qarşısının alınması və maarifləndirilməsi, həmçinin valideyn nəzarəti üsulları üzrə dövri məlumat kampaniyaları keçirəcək.

Hökumətə, həmçinin, 12 ay ərzində zorakılıq və kiber zorakılıq qurbanlarına kömək etmək üçün digər müvafiq tədbirləri, o cümlədən pulsuz və 24/7 əldə edilə bilən Uşaqlıq Travması üzrə 114 ictimai təcili yardım nömrəsini təyin edən bir və ya bir neçə qanunvericilik fərmanı qəbul etmək tapşırılıb.

Bu ictimai nömrə qurbanlara, onların ailələrinə və dostlarına psixoloji və hüquqi yardım göstərmək və ən ağır hallarda təhlükəli vəziyyətlər barədə dərhal polisə məlumat vermək vəzifəsi daşıyacaq.

Bundan əlavə, Milli Statistika İnstitutundan zorakılıq və kiber zorakılıq problemini ölçmək və bu risklərə ən çox məruz qalanları müəyyən etmək üçün hər iki ildən bir sorğu keçirməsi tələb olunacaq.

Yeni qanunvericiliyə əsasən, hər bir məktəb: O, zorakılığın və kiber zorakılığın qarşısının alınması ilə bağlı daxili reqlament qəbul etməli və tələbələrdən, müəllimlərdən, ailələrdən və ekspertlərdən ibarət daimi müşahidə şurası yaratmalıdır.

Qanunda başqalarına hörmət məsələsini araşdırmaq, psixoloji və fiziki zorakılığa yol verməmək barədə maarifləndirməni artırmaq, ayrı-seçkilik və sui-istifadənin bütün formalarına qarşı mübarizə aparmaq məqsədilə hər il yanvarın 20-si “Hörmət Günü” kimi qeyd olunur.

Biz İspaniyaya gedirik.

Rəqəmsal mühitlərdə uşaqları qorumaq üçün hazırlanan qanun layihəsi Nazirlər Şurası tərəfindən 2025-ci ilin martında təsdiqlənib. Bu, sosial media hesabı açma yaşının 14-dən 16-ya qaldırılması, cihazlarda valideyn nəzarəti sistemlərinin defolt edilməsini tələb etmək, süni intellektə əsaslanan uşaq pornoqrafiyası və dərin saxta məzmunla bağlı cinayətlərin müəyyən edilməsi kimi tədbirləri əhatə edir.

İndi İKT məhsulu istehsalçılarından alış zamanı aktivləşdirilmiş pulsuz valideyn nəzarəti sistemlərini təklif etmələri tələb olunur.
Tənzimləmə, 18 yaşından kiçik olanlar üçün uşaqlarla qarşılıqlı əlaqədə olan Lootbox kimi oyundaxili təsadüfi mükafat mexanizmlərini qadağan edir.
Yeni tənzimləmə həmçinin onlayn baxım və ya cinayət profillərinin yaradılmasını, habelə virtual uzaqdan giriş qadağalarını cəzalandıran müddəaları təqdim edir.

Portuqaliya..

Uşaq əməyinə qarşı mübarizə üçün sərt cəzalar nəzərdə tutan qanun qüvvəyə minib.

Bloco de Esquerda (BE) siyasi partiyası Portuqaliyada əmək qabiliyyətinin 16-dan 18-ə qaldırılmasını icbari təhsil müddəti ilə uyğunlaşdırmağı təklif edir. Bu addım uşaqların təhsilini başa vurmadan iş qüvvəsinə daxil olmasının qarşısını almaq məqsədi daşıyır.

Təklif parlamentdə müzakirə olunub, komitələrdə müzakirə edilib, lakin hələ də qüvvəyə minməyib.

Təəssüf ki, əksəriyyət bu təklifə ehtiyatla yanaşır; bəzi partiyalar iddia edirlər ki, bu dəyişiklik gənc işçiləri formal sistemdən uzaqlaşdıra və onlara nəzarəti çətinləşdirə bilər.

İsveçlə davam edirik.

Valideyn Məcəlləsinə yeni qaydalar verilib.

2025-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minən düzəlişlər uşaqların qəyyumluq, yaşayış və ziyarət (boende och umgänge) ilə bağlı hüquqlarını müəyyən edir. Bu qaydalar indi bütün davam edən hallar üçün qüvvədədir.

Uşaqların təhlükəsizliyini və rifahını təmin etmək üçün qərarlar qəbul edilərkən “uşağın ən yaxşı maraqları” (barnets bästa) prinsipi nəzərə alınır.

Bundan əlavə, 2025-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minməsi planlaşdırılan yeni Sosial Xidmətlər Qanunu təklifi yanvarın 23-də qəbul edildi.

Yeni Sosial Xidmətlər Qanunu Uşaq Hüquqları Konvensiyasına uyğunlaşdırmaqla uşaqların hüquqlarını gücləndirir. Qanunda göstərilir ki, “sosial xidmətlər uşağın maraqlarını qiymətləndirərkən onun fikirlərini nəzərə almalıdır”. Uşaqlar həmçinin öz müdaxilələri haqqında məlumat almaq hüququna malikdirlər və sosial xidmətlər uşağın bu məlumatı başa düşməsini təmin etməlidir.

Yeni qanun layihəsinə aşağıdakılar daxildir:

Sosial xidmətlər daha profilaktik olmalı və ehtiyaclar çox ciddiləşməmişdən əvvəl müəyyən edilməlidir;
Sosial xidmətlərin cinayətə qarşı profilaktik işinə aydınlıq gətirilməlidir;
Sosial xidmətlərə müraciət etmək və lazım gəldikdə yardım almaq asan olmalıdır; və
Sosial xidmətlər fövqəladə hallarda daha tez reaksiya verə bilməlidir.

Yenə;

Təklif edilən telefon dinləmə icazəsi ilə 5 yaşından kiçik uşaqların elektron ünsiyyətinə nəzarət etməyə imkan verən qanun layihəsi təqdim edilib.

Ju2024/02286 – Elektron məlumatlara qədər məlumatların saxlanması (Elektron rabitə məlumatlarının saxlanması və hüquq-mühafizə orqanlarına çıxış haqqında Əsasnamə)

Yine;

Sürümlü dinleme (wiretapping) yetkisi önerisi ile 5 yaş altı çocukların elektronik iletişimlerinin izlenmesini mümkün kılacak yasa tasarısı gelmiştir.

Ju2024/02286 – Datalagring och åtkomst till elektronisk information (Elektronik iletişim verilerinin saklanması ve kolluk kuvvetlerine erişim düzenlemesi)

Ölkədəki uşaq hüquqları təşkilatları uşaqların şəxsi həyatına müdaxilə kimi bu təklifə qarşı çıxır və qanuni hüquqlara hörmət etməyə çağırır.

Norveçə baxaq.

Uşaqların rəqəmsal hüquqları ilə bağlı sosial media platformalarına nəzarət gücləndirilib.

Bundan başqa,

Norveç hökuməti sosial media platformalarının 15 yaşından kiçik uşaqlara xidmət göstərməsini qadağan edən yeni qanunla bağlı ictimai məsləhətləşmələr təklif edərək, uşaqları onlayn qorumaq üçün qətiyyətli addımlar atır.

Ekrandan istifadənin və sosial medianın uşaqların yuxusuna, psixi sağlamlığına, öyrənməsinə və konsentrasiyasına ciddi təsirini dərk edərək, Norveç uşaqlar üçün daha təhlükəsiz onlayn mühit yaratmağa sadiq görünür.

Baş nazir Jonas Gahr Støre, “Bu, dövrümüzün ən aktual sosial və mədəni problemlərindən biridir və təkcə milli tədbirlərlə həll edilə bilməz. Biz uşaqlar və gənclər üçün təhlükəsiz rəqəmsal mühiti təmin etmək üçün Avropa ilə əməkdaşlığı gücləndirməyi hədəfləyirik” dedi.

Uşaqlar və Ailələr Naziri Lene Vaqslid deyib: “Biz ekranların və alqoritmlərin uşaqlığı ələ keçirməsinə icazə verə bilmərik. Uşaqlar zərərli məzmundan, sui-istifadədən, kommersiya istismarından və şəxsi məlumatlarından sui-istifadədən qorunmalıdır” dedi.

Mütləq yaş məhdudiyyətləri üçün effektiv icra mexanizmlərinin işlənib hazırlanması həm hüquqi, həm də texnoloji problemdir. Hal-hazırda, yaş yoxlaması üçün tam effektiv həll yoxdur. Norveç praktiki və əlçatan həllər hazırlamaq üçün eyni problemi həll edən Aİ və digər Avropa ölkələri ilə sıx əməkdaşlıq etməyi hədəfləyir.

Rəqəmsallaşma və dövlət idarəçiliyi naziri Karianne Tunq deyib:

“Rəqəmsallaşma milli sərhədləri aşır.

Norveç böyük texnologiya şirkətlərini necə tənzimləmək üçün Aİ ilə sıx əməkdaşlıq edir. Biz yaşın yoxlanılması və yaş məhdudiyyətləri ilə bağlı ümumi həllər tapmaq istəyirik”.

Təklif olunan qanun uşaqları və gəncləri sosial mediadan istifadə ilə bağlı potensial zərərlərdən, o cümlədən cinayət fəaliyyətinə məruz qalmaqdan qorumaq məqsədi daşıyır.

Qanunda həmçinin sosial media platformasının nədən ibarət olduğu tərifi də yer alır ki, bu da hansı xidmətlərin yaş məhdudiyyətlərinə məruz qaldığını müəyyən etməkdə əsas rol oynayacaq.

Ən əsası odur ki, qanun uşaqların asudə vaxtlarını keçirmək və ya ictimai birliklərdə iştirakını məhdudlaşdırmayacaq. Qanun uşaqların ifadə azadlığı, məlumat əldə etmək və birləşmək hüququ kimi əsas hüquqlarına hörmət etmək üçün hazırlanıb.

Məktəb və ya məktəbdənkənar fəaliyyətlərlə bağlı kommunikasiya məqsədləri üçün istifadə edilən video oyunlar və platformalar kimi xidmətlər üçün istisnalar təklif ediləcək.

Norveç hökuməti uşaqları onlayn qorumaq üçün bir sıra tamamlayıcı təşəbbüslər də həyata keçirir:

İnformasiya cəmiyyəti xidmətləri tərəfindən fərdi məlumatların emalı üçün GDPR çərçivəsində razılıq yaşının 15 yaşa qədər artırılması.
Milli səhiyyə orqanlarından ekran istifadəsi, ekran vaxtı və sosial media ilə bağlı tövsiyələrin dərc edilməsi.
Aydın milli təkliflə məktəblərdən mobil telefonların yığışdırılması.
Uşaqlara yönəldilmiş marketinq qaydalarının pozulmasına görə cəzaların artırılması üçün təklif olunan qanunvericilik.
Onlayn cinayət və uşaq və gənclərin istismarı ilə mübarizə. Müxtəlif məsələlər, məsələn:

Norveçdə:

9-12 yaşlı uşaqların 72%-i sosial mediadan istifadə edir.
Əhalinin 75%-i sosial mediada yaşın elektron yoxlanmasını dəstəkləyir.
60% hesab edir ki, sosial mediadan istifadə üçün yaş məhdudiyyətləri platformalar və ya valideynlər deyil, hökumət tərəfindən qoyulmalıdır.

Danimarka…

Uşaqların internet təhlükəsizliyi üzrə yeni milli strategiya planı həyata keçirilib.

Aİ Rəqəmsal Xidmətlər Aktı (DSA) çərçivəsində Danimarka uşaqların internet təhlükəsizliyi üçün yaşın yoxlanılması proqramı üçün pilot proqrama start verib. Bu proqram şəxsi məlumatların qorunmasını təmin edərək 18 yaşdan yuxarı olanları yoxlamaq üçün istifadə olunacaq.

Danimarka hökuməti onlayn platformalarda asılılığa səbəb ola biləcək kiber zorakılıq və zərərli məzmun kimi məsələlərə nəzarəti gücləndirmək üçün DSA-nı effektiv şəkildə tətbiq edib.

Hökumət uşaqları onlayn qorumaq üçün yaş yoxlama vasitələrini məcburi etməyi hədəfləyir.

Danimarka Rifah Komissiyasının təklifinə əsasən, 7-16 yaşlı uşaqlara məktəbə mobil telefon gətirmək qadağandır; bu təcrübə bütün folkeskolle qanuni edilir (ibtidai və orta məktəblərdə).

Həmçinin 13 yaşdan kiçik uşaqlara smartfon və ya planşetlərin verilməməsi tövsiyə olunur.

Sikker İnternet Mərkəzi Danmark (Danimarka Təhlükəsiz İnternet Mərkəzi) uşaqların rəqəmsal hüquqlarına hörmət edən təhlükəsiz onlayn təcrübəni təmin etmək üçün məlumatlılığın artırılması, yardım xətti və psixososial məsləhətlər təqdim edir.

Bu struktur Aİ-nin birgə təşəbbüsü olan BIK+ platforması çərçivəsində fəaliyyət göstərir.

2025-ci il üçün “Sikker İnternet Günü” (Təhlükəsiz İnternet Günü) çərçivəsində fevralın 26-da Kopenhagendə uşaqların rəqəmsal hüquqlarına həsr olunmuş konfrans keçirilib.

Belçika

Avropa Şurası və Aİ arasında birgə “Uşaq Dostu Ədliyyə Layihəsi”nin bir hissəsi olaraq Belçika 2025-ci ilin iyun ayında özünün yeni “Uşaq Dostu Ədliyyə Mühakiməsinin Qiymətləndirilməsi Aləti”ni təqdim etdi. Bu alət ədliyyə sistemini uşaq yönümlü normalara uyğunlaşdırmaq məqsədi daşıyır; Belçika bu prosesdə pilot ölkə kimi iştirak edir.

Avropa Şurasının Uşaq Hüquqları Bölməsi Belçika, Polşa və Sloveniyadan olan nümayəndələrlə birlikdə bu mühüm yeni sənədi Polşanın Avropa İttifaqı Şurasına sədrliyi dövründə Brüsseldə keçirilən yüksək səviyyəli iclasda təqdim edib.

Avropa İttifaqı/Avropa Şurasının Uşaqlara Dost Ədliyyə üzrə Birgə Layihəsinin (CFJ Layihəsi) məhsulu olan bu innovativ alət üzv dövlətlərə öz milli ədliyyə çərçivələrini ciddi şəkildə qiymətləndirmək və sonradan gücləndirmək imkanı vermək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Aydın göstəricilər təqdim etməklə o, qanunvericiliyin, institutların və təcrübələrin hərtərəfli qiymətləndirilməsinə, onların Avropa Şurasının Uşaqlara Dost Ədliyyə Qaydalarına uyğunluğunu təmin etməyə imkan verir.

Qiymətləndirmə Alətinin praktiki nümayişindən sonra CFJ Layihəsinin əsas diqqət mərkəzində olan ölkələr olan Belçika, Polşa və Sloveniyadan cəlbedici təqdimatlar edildi. Ölkəyə məxsus özünüqiymətləndirmələrin ümumi nəticələri qitə boyu tərəqqi və qarşılıqlı öyrənmənin təşviqində bu cür vasitələrin praktiki əhəmiyyətini vurğuladı.

Bu yeni Qiymətləndirmə Aləti milli orqanlar və hüquq sistemində uşaqlarla qarşılıqlı əlaqədə olan bütün mütəxəssislər üçün əsas istinad kimi nəzərdə tutulub. O, güclü tərəflərin müəyyən edilməsini, çatışmazlıqların aradan qaldırılmasını və irəliləyişin uzunmüddətli monitorinqini asanlaşdıracaq, nəticədə uşaqlara təsir edən bütün proseslərdə uşaq hüquqlarının qorunması üzrə daha geniş Avropa səylərinə töhfə verəcək.

Alət hazırda ingilis dilindədir, fransız, holland, polyak və sloven dillərinə tərcümələr davam edir və onun rəsmi buraxılışı 2025-ci ilin ikinci yarısında gözlənilir.

Polşa

2025-ci ilin fevralında uşaqların onlayn zərərli məzmuna (o cümlədən pornoqrafiya) çıxışını məhdudlaşdırmaq üçün elektron xidmət təminatçılarına yeni vəzifələr qoyan qanun layihəsi ictimai müzakirəyə təqdim edilib.

Qanun layihəsi:

Provayderlərdən risk təhlili aparmağı tələb edir,
Pornoqrafik məzmun nümayiş etdirilməzdən əvvəl yaş yoxlama mexanizmlərinin yaradılması,
Arzuolunmaz istifadəçi təcrübələrinin qarşısını almaq üçün domen adının bloklanması sisteminin yaradılması.
O, birbaşa biometrik yoxlamaya və ya istifadəçi ifadəsinə əsaslanmayan müstəqil sistemlərin işlənib hazırlanmasını təklif edir.
Cəzalar olduqca ağırdır; Doğrulama təmin etməyən platformalar və internet xidməti provayderləri 1 milyon PLN-ə qədər (təxminən 230.000 avro) inzibati cərimələrə məruz qala bilərlər.

Çexiya

2025-ci ildə qəbul edilən qanun layihəsi ilə Çexiya 14 yaşdan kiçik uşaqlara müəyyən şərtlərlə yay tətilində işləməyə icazə verir. Bu tənzimləmə bəzi uşaqların işləmək hüququnu tanıyır, eyni zamanda onların təhsilini və sağlamlığını qorumaq üçün ciddi nəzarət və məhdudiyyətlər tətbiq edir. Bununla belə, bu düzəliş kifayət qədər dar və dayaz perspektivlə hazırlandığından uşaq əməyinə qarşı mübarizə üzrə daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi görünmür.

Macarıstanı düşünün.

18 mart 2025-ci ildə Macarıstan Parlamenti “Uşaqların Müdafiəsi Aktı”nı daha da gücləndirən qanun qəbul etdi. Bu qanun uşaqlar üçün “cinslərinin dəyişdirilməsi və ya homoseksuallıq” ilə bağlı tədbirləri qadağan edir. O, həmçinin bu cür tədbirlərin iştirakçılarını müəyyən etmək üçün sifətin tanınması texnologiyasından istifadə etməyə icazə verən tənzimləmə təqdim edib.

14 aprel 2025-ci ildə Macarıstan Konstitusiyasına 15-ci düzəliş qəbul edildi. Bu düzəliş Konstitusiyanın L(1) maddəsində “şəxs”i “kişi və ya qadın” kimi mübahisəli şəkildə müəyyən etdi və XVI(1) maddəsində hər bir uşağın “öz fiziki, psixoloji və əxlaqi inkişafının qorunması və qayğısına qalmaq” hüququnu təmin etdi.

Biz müharibənin qurbanı olan Ukraynaya baxırıq.

Ukrayna Avropa Şurasının 2022-2027-ci illər üçün Uşaq Hüquqları Strategiyası çərçivəsində müharibə qurbanı olan uşaqların müdafiəsi və reabilitasiyası üçün müxtəlif layihələrə start verib. Bu layihələr uşaqları zorakılıqdan qorumaq, onların ədalətli məhkəmə proseslərinə çıxışını artırmaq və psixososial dəstək xidmətlərini gücləndirmək məqsədi daşıyır. Köçkün, valideynsiz və ya zorakılıq qurbanlarının müdafiəsi üçün göstərilən səylər xüsusilə diqqətəlayiqdir.

Rusiya işğalı zamanı Ukrayna ciddi insan haqları pozuntuları, o cümlədən uşaqların məcburi deportasiyası və onların Rusiyada hərbi təlim keçməsi ilə üzləşib. Beynəlxalq təşkilatlar və Ukrayna hökuməti bu pozuntuların hərbi cinayət hesab edilməli olduğunu vurğulayır. Avropa Parlamenti bu məsələ ilə bağlı qətnamə qəbul edərək, uşaqların məcburi deportasiya edilməsi və hərbi təlim keçməsinin beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu bildirib.

UNICEF və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Ukraynada müharibə qurbanı olan uşaqlar üçün müxtəlif reabilitasiya proqramları həyata keçirir. Bu proqramlar uşaqların psixoloji dəstək almasını, təhsillərini davam etdirmələrini və təhlükəsiz mühitlərdə böyümələrini təmin etmək məqsədi daşıyır. Xüsusilə, mina və partlamamış hərbi sursatlar nəticəsində yaranan xəsarətlərin qarşısının alınması və müalicəsi üçün səylər göstərilir.

Cənubi Afrikaya gəlirik…

Uşaq nikahını qadağan edən qaydalar tətbiq edilib.

Qanun layihəsində həm vətəndaş, həm də ənənəvi nikahlarda uşaq nikahlarının tamamilə qadağan edilməsi, nikah yaşının 18 ilə məhdudlaşdırılması təklif edilir. Bu kontekstdə:

18 yaşına çatmamış şəxslərlə evlilik qəti qadağan olunacaq; mövcud qanuna əsasən, 12 yaşlı qızlar və 14 yaşlı oğlanlar, təəssüf ki, məqbul olmasa da, valideynin və ya yerli məhkəmənin icazəsi ilə evlənə bilər.
Qanun layihəsi uşaq nikahını həyata keçirən və ya asanlaşdıran şəxsləri cinayət məsuliyyətinə cəlb edir: həbs və ya cərimə tətbiq oluna bilər.
Qanun layihəsinin təsdiqi prosesi, kampaniyalar və ictimai dinləmələr zamanı bir çox vətəndaş və QHT: Evlilik yaşının 18-dən 21-ə endirilməsini müdafiə etdi. Gəlin Nigeriyaya baxaq…

Federal Hökumət BƏT ilə birgə Milli Siyasəti və 2021-2025-ci illər üçün Uşaq Əməyinin Ləğv Edilməsi üzrə Milli Fəaliyyət Planını nəzərdən keçirmək qərarına gəlib.

Siyasətin nəzərdən keçirilməsinin bir hissəsi olaraq, təhlükəli işlərin siyahısı yenilənəcək və mövcud hüquqi boşluqlar aradan qaldırılacaq.

14 fevral 2025-ci il tarixində Federal Əmək və Məşğulluq Nazirliyi, BƏT və Uşaq Əməyinin Ləğv Edilməsi üzrə Milli Rəhbər Komitəsi yeni platforma və mobil tətbiqetməni istifadəyə verdi.

Bu alət mərkəzləşdirilmiş hesabat, monitorinq və uşaq əməyi hallarına operativ reaksiya vermək üçün istifadə olunur.

Nigeriya həmçinin BƏT-in Məşğulluq üçün Minimum Yaş haqqında 137 saylı Konvensiyalarını və Pis Formaların Məşğulluğunun Qadağan edilməsinə dair 182 saylı Konvensiyalarını öz daxili qanunvericiliyinə daxil etmişdir.

Misir

Uşaqların təhsil hüququnu təmin etmək üçün yeni büdcə artımı və qanunvericilikdə dəyişikliklər edilib.

Misir Hökuməti 2025-ci ilin iyulunda başlayacaq 2025/26 maliyyə ili üçün büdcəni təsdiqlədi; Ümumi borclanma hədəfi 4,6 trilyon Misir funtu (~91 milyard ABŞ dolları) səviyyəsində müəyyən edilib.

Ümumi xərclər 18% artıb, təhsilə ayrılan pay da əvvəlki illərlə müqayisədə artıb. Sosial xidmətlər, təhsil və səhiyyə kimi sahələrə ayrılan resurslarda əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmə baş verdi.

Buna baxmayaraq, bu büdcə hələ də ÜDM-in ən azı 4%-nin məktəbəqədər və ibtidai təhsilə ayrılması ilə bağlı konstitusiya tələbinə uyğun gəlmir, dövlət xərclərinin yalnız təxminən 1,7%-i təhsilə ayrılır.

Keniya..

29 aprel 2025-ci il tarixinə Keniyanın Rabitə İdarəsi (CA) bütün İT sektorunu əhatə edən Uşaqların Onlayn Mühafizəsi və Təhlükəsizliyi Sənayesi Bələdçisi nəşr etdi.

Bələdçi 18 yaşdan kiçik uşaqları onlayn risklərdən qorumaq məqsədi daşıyır:

*Yaş doğrulama sistemləri, valideyn nəzarətləri, defolt məxfilik parametrləri,

*Şikayət və hesabat mexanizmləri, dizayn üzrə məxfilik praktikaları,

*Təchizatçılardan və məzmun təminatçılarından uşaq təhlükəsizliyi siyasətinin yaradılmasını tələb etmək.

Keniyanın Pulsuz Pentekostal Təqaüdü Busia bölgəsində Linda Mtoto Erkən Xəbərdarlıq Sistemi adlı mobil tətbiqetməni işə saldı.

Sistem istifadəçilərə SMS vasitəsilə uşaqlara qarşı zorakılıq, istismar və ya laqeydlik barədə anonim məlumat verməyə imkan verir.

Hadisə haqqında hesabatlar yerli hakimiyyət orqanlarına təqdim olunur; sistem 2025-ci ildə Teso North, Teso Central və Busia bölgələrində modul şəkildə işləyəcək.

Amerikaya qayıtmaq…

Braziliya…

CONANDA-nın 5 aprel 2024-cü il tarixli 245 saylı Qətnaməsi rəqəmsal dünyada uşaq və yeniyetmələrin hüquqlarını və məxfiliyini tənzimləyən əsas prinsipləri müəyyən etdi.

Qərara daxildir:

Yalnız zəruri məlumatlar toplanmalıdır,
Aydın və başa düşülən məlumat verilməlidir,
Razılıq üçün əsas azad, məlumatlı və aydın şəkildə ifadə edilməlidir,
Yaş doğrulama sistemləri məcburi edilməlidir,
Rəqəmsal platformalar hesabatlı olmalı və illik risk hesabatlarını dərc etməlidir.

ANPD 2025-ci il Tənzimləyici Gündəliyinin bir hissəsi kimi uşaq məlumatlarının qorunmasına üstünlük verib.

Gündəliyin məqsədləri arasında:

Yaş doğrulaması,
Valideynlərin razılığı mexanizmləri,
Dizayna görə məxfilik siyasətinin həyata keçirilməsi,
Biometrik məlumatların tənzimlənməsi və risklərin qiymətləndirilməsi hesabatlarının (PIA) məcburi istifadəsi.
ANPD xüsusilə üz tanıma sistemlərinin, təhsil platformalarının və süni intellektin istifadəsi ilə bağlı uşaq məlumatlarının qorunması üzrə xüsusi təlimatlar hazırlayır.

Argentinanı araşdırırıq.

O, uşaqların sosial mediadan istifadəsinə yaş məhdudiyyəti tətbiq edən ilk Latın Amerikası ölkəsi oldu.

Çili.

Uşaq hüquqlarının pozulması ilə bağlı milli prokurorluq yaradılıb.

Jefatura Nacional de Delitos Contra la Familia (JENAFAM) nəzdində “Brigada Investigadora de Delitos Sexuales y Menores” (BRISEXME) uşaqlara qarşı cinayətlərlə bağlı təhqiqat və təqiblərə cavabdeh olan xüsusi polis bölməsidir.

2019-cu ildə qüvvəyə minmiş Cinayət Məcəlləsinə (maddə 94 bis) əsasən, uşaqlara qarşı cinsi xarakterli cinayətlərə görə iddia müddəti ləğv edilib; beləliklə, prokurorlar bu işlərə qeyri-müəyyən müddətə müdaxilə edə bilərlər.

Kolumbiyaya baxaraq:

Müharibənin uşaqlara təsirini azaltmaq üçün reabilitasiya proqramları qanuniləşdi.

24 avqust 2024-cü ildə qüvvəyə minmiş Ley 2421 de 2024 Ley 1448 de 2011 (Qurbanlar və Torpaq Restitusiyaları haqqında Qanun), xüsusən də uşaqların qurbanlığına münasibətdə gücləndirir.

Bu qanuna əsasən:

Dövlət uşaq və gənclər üçün psixososial və sağlamlıq reabilitasiyası siyasətini hazırlamağa borcludur. Təlim keçmiş kadrlar tərəfindən dəstəklənən proqramlar qurbanların cəmiyyətə reinteqrasiyasını və onların psixoloji bərpasını təmin edir.
Xüsusi dəstək və resurslar xüsusi olaraq zorakılığa məruz qalan, silahlı qruplar tərəfindən istismar edilən və ya münaqişənin qurbanı olan uşaqlar üçün ayrılır.
Kolumbiyada uşaqlar üçün reabilitasiya və psixososial dəstək qanunla təmin edilir.
Ley 2421, həmçinin 2024-cü ilədək qurban uşaqlara xas dövlət siyasətinin yaradılması, maliyyə resurslarının ayrılması və koordinasiya mexanizmlərinin yaradılmasını müəyyən etdi. Bu həyata keçirmə ICBF və UAEARIV kimi qurumlar tərəfindən həyata keçirilir və məqsəd qurban uşaqlara sağlamlıq, təhsil, ailə birliyi və hüquqlar baxımından dəstək olmaqdır.

Meksika…

2025-ci ildə Meksikanın Ali Məhkəməsi (SCJN) uşaq cinsi cinayətlərinin cinayət və mülki işlərdə artıq məhdudiyyət müddətinə tabe olmayacağına qərar verdi. Bu qərar qurbanlara travmalarından sağalmaq və ədaləti təmin etmək üçün daha çox vaxt təmin etmək məqsədi daşıyır.

Federal Cinayət Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər uşaqlara cinsi təcavüzə görə cəzaları artırıb. Məsələn, piyadaya görə cəza 17 ildən 24 ilə qaldırılıb. Bu islahatlar cinayət törədənlərə daha sərt cəzalar təyin etmək və qurbanları qorumaq məqsədi daşıyır.

Yukatan ştatında 2025-ci ildə Cinayət Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər uşaqlara cinsi təcavüzə görə cəzaları artırdı. Bu dəyişikliklər uşaqları qorumaq üçün yerli səyləri gücləndirir.

Meksikada rəqəmsal mühitdə uşaqların cinsi istismarının qarşısını almaq üçün sosial media vasitəsilə uşaqlarla cinsi istismara məruz qalan şəxslərə qarşı cinayət sanksiyaları tətbiq edilib. Bu tədbir rəqəmsal mühitdə uşaqların təhlükəsizliyini artırmaq məqsədi daşıyır.

Qurban uşaqların hüquqlarını qorumaq və onlara psixososial dəstək göstərmək üçün müxtəlif qanunlar və protokollar mövcuddur. Məsələn, “Uşaqların Cinsi İstismarının Qarşısının Alınması Protokolu” (Protocolo de Prevención del Abuso Sexual a Niñas, Niños y Adolescentes) qurbanların müdafiəsi və dəstəklənməsi üçün çərçivə təmin edir.

Yaponiya…

Uşaqların onlayn təhlükəsizliyi üçün yaş yoxlama sistemləri məcburi edilib.

Yaponiya sosial media platformalarında uşaqların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müxtəlif qaydalar tətbiq edib. Məsələn, Instagram 2025-ci ilin yanvarında 13-17 yaş arası istifadəçilər üçün “Yeniyetmə hesabları”nı istifadəyə verib. Bu hesablar yalnız təsdiq edilmiş izləyicilərlə mesajlaşmaya icazə verir və 16 yaşdan kiçik istifadəçilər təhlükəsizlik parametrlərini dəyişmək üçün valideyn razılığını tələb edirlər.

Bundan əlavə, Yaponiyadakı onlayn xidmət təminatçılarından istifadəçilərin yaşını yoxlamaq üçün rəqəmsal şəxsiyyət yoxlama sistemlərindən istifadə etmələri tələb olunur. Bu sistemlər istifadəçilərin şəxsiyyətini yoxlamaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edir.

Yaponiya rəqəmsal şəxsiyyət yoxlama sistemlərini gücləndirmək üzərində işləyir. Məsələn, “Mənim Nömrəm” kartları fiziki şəxslərin şəxsiyyətini yoxlamaq üçün istifadə olunur və onlayn əməliyyatlarda təhlükəsizliyi artırmaq üçün IC çipləri ilə təchiz olunub. Belə rəqəmsal şəxsiyyət yoxlama sistemlərinin onlayn platformalarda yaşın yoxlanılması proseslərini dəstəkləməsi gözlənilir.

Cənubi Koreya

Cənubi Koreya Rəqəmsal Uşaq Hüquqları Komissiyası yaradaraq rəqəmsal mühitdə uşaqları qorumaq istiqamətində mühüm addım atmışdır. Bu komissiya uşaqların onlayn təhlükəsizliyini təmin etmək, onların rəqəmsal hüquqlarını qorumaq və rəqəmsal dünyada üzləşdikləri riskləri azaltmaq üçün işləyir. Komissiya dövlət qurumları, vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları və digər maraqlı tərəflərlə əməkdaşlıq edərək uşaqların rəqəmsal hüquqlarını qorumaq məqsədi daşıyır.

Rəqəmsal dünyanın sürətli inkişafı və bu mühitdə uşaqların üzləşdiyi potensial risklərin artması səbəbindən bu addım uşaq hüquqlarının qlobal prioritetinə çevrilib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Hüquqları Komitəsi rəqəmsal dünyada uşaqların hüquqlarını qorumaq üçün tövsiyələr verib və dövlətləri tədbirlər görməyə çağırıb. Bu kontekstdə Cənubi Koreyanın Rəqəmsal Uşaq Hüquqları Komissiyasının yaradılması beynəlxalq standartlara uyğun yanaşma nümayiş etdirməklə uşaqların rəqəmsal mühitdə daha təhlükəsiz iştirakını təmin etmək məqsədi daşıyır.

Komissiyanın fəaliyyətinə uşaqların rəqəmsal dünyada üzləşdiyi riskləri azaltmaq, rəqəmsal savadlılığını artırmaq və rəqəmsal hüquqlarını qorumaq üçün müxtəlif strategiyaların hazırlanması daxildir. Bu səylər Cənubi Koreyanın rəqəmsal dünyada uşaqların təhlükəsizliyi və hüquqlarının qorunmasına sadiqliyini nümayiş etdirir.

Gəlin Çinə də nəzər salaq:

Çin 2025-ci ilə qədər təhsil sisteminə rəqəmsallaşmanın inteqrasiyası istiqamətində mühüm addımlar atıb. Xüsusilə, Pekin ibtidai məktəbdən orta məktəbə qədər bütün şagirdlər üçün süni intellekt təlimini məcburi edib. Bu təşəbbüsün bir hissəsi olaraq tələbələr hər il ən azı səkkiz saat AI təhsili alacaqlar. Təlim yaş qruplarına görə fərqləndirilir:

İbtidai məktəb şagirdləri: Əsas AI anlayışları və tətbiqləri.
Orta məktəb şagirdləri: Gündəlik həyatda və məktəb işlərində AI-dən istifadə.
Orta məktəb tələbələri: AI tətbiqləri və innovasiyalar üzrə dərin tədqiqatlar.
Bu islahat qlobal süni intellekt yarışında Çinin rəqabət qabiliyyətini artırmaq məqsədi daşıyır.

Çin uşaqların rəqəmsal oyunlara aludəçiliyinin qarşısını almaq üçün sərt qaydalar tətbiq edib. Konkret olaraq, 2025-ci ilin qış tətilində uşaqların ümumi oyun vaxtı 15 saatla məhdudlaşdırılıb. Bu, uşaqların oyuna olan aludəçiliyini azaltmaq və daha balanslı həyat tərzini təşviq etmək məqsədi daşıyan tədbirdir.

Bundan əlavə, 2021-ci ildə tətbiq edilən qaydalar 18 yaşından kiçik şəxslərin oyun vaxtını həftədə üç saatla məhdudlaşdırıb. Bu qaydalar oyun şirkətlərindən orijinal şəxsiyyət yoxlama sistemlərindən istifadə etmələrini və təyin olunmuş saatlar xaricində xidmət göstərməmələrini tələb edir.

Əhalisinin çox yüksək olduğu başqa bir ölkə olan Hindistan

uşaq əməyinə görə yeni cəzalar tətbiq edib.

Hindistanda 1986-cı il tarixli Uşaq və Yeniyetmə Əməyi (Qadağa və Tənzimləmə) Qanununa əsasən, 14 yaşından kiçik uşaqların işə götürülməsi qadağandır. 14-18 yaş arası yeniyetmələrin yalnız təhlükəli olmayan işlərdə işləməsinə icazə verilir.

2025-ci ildən etibarən bu qanunu pozan işəgötürənlər üçün cəzalar artırılıb:

Uşaq əməyi: 6 aydan 2 ilə qədər həbs və 20.000-dən 50.000 INR-ə qədər cərimə.
Təkrar cinayət törədənlər: 3 ilə qədər həbs və 1.000.000 INR-ə qədər cərimə.
Bu cəzalar, xüsusən Qucarat əyalətində aparılan islahatlarla daha da sərtləşdirilib.

Hindistanda uşaq əməyinə qarşı mübarizə üçün müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir:

Qucarat ştatı: 2020-2025-ci illər arasında 4824 reyd keçirilib və 616 uşaq işçi xilas edilib. Bu əməliyyatlar nəticəsində 791 cinayət işi, 339 cinayət işi açılıb.
Bihar əyaləti: 2025-ci ilə kimi, 30 uşaq xilas edildi, hər biri 25.000 Hindistan Rupisi maliyyə dəstəyi aldı. Xilas edilən hər bir uşaq üçün 5000 Hindistan rupisi əlavə yardım edildi.

Bu cür təcrübələr uşaqların təhsil hüququnu təmin etmək və ailələrə iqtisadi dəstək vermək üçün həyata keçirilir.

Pakistan..

2025-ci ildə Pakistan paytaxt İslamabadda uşaq nikahını qadağan edən qanun qəbul edərək əhəmiyyətli bir addım atdı. Bu qanun həm qızlar, həm də oğlanlar üçün nikah üçün minimum yaş həddi 18-i müəyyən edərək, uşaq nikahını cinayət hesab edir. Qanun həmçinin uşaq nikahlarını tənzimləyən köhnə 1929-cu qanunu da ləğv etdi.

⚖️ Yeni Qanunun Əsas Maddələri
Evlilik yaşı: Həm qızlar, həm də oğlanlar üçün nikah yaşı 18 olaraq müəyyən edilib.
Cəza sanksiyaları: Uşaq evliliyini asanlaşdıran, məcbur edən və ya təşkil edənləri 7 ilə qədər həbs cəzası və cərimə gözləyir.
Məhkəmələr: Azyaşlı nikahlarla bağlı işlərə yalnız regional və yüksək cinayət məhkəmələrində baxılacaq.
Müdafiə tədbirləri: Qanun qurbanları qorumaq üçün məxfilik və anonimlik kimi tədbirləri əhatə edir.

Pakistanın ali dini məşvərət orqanı olan İslam İdeologiyası Şurası (CII) bu qanunu “qeyri-İslam” adlandırıb və evlilik yaşının 18-dən müəyyən edilməsinin şəriət qanunlarını pozduğunu müdafiə edib. Lakin bu etirazlara baxmayaraq, Pakistan prezidenti Asif Əli Zərdari qanunu təsdiqləyib və onun qüvvəyə minməsini təmin edib.

Banqladeş..

Banqladeş 2025-ci ildə uşaq əməyi və sui-istifadəyə qarşı milli kampaniya qanunu qəbul etdi. Bu qanun uşaqların müdafiəsi istiqamətində mühüm addımların atılmasına səbəb oldu.

⚖️ Qanunun Əsas Xüsusiyyətləri
Uşaq nikahının qadağan edilməsi: Qanun 18 yaşından kiçiklərin evlənməsini qadağan edir.
Uşaq əməyinə qarşı mübarizə: Uşaqların təhlükəli işlərdə işləməsi qadağandır və belə hallarla mübarizə aparmaq üçün xüsusi bölmələr yaradılmışdır.
Təhsil və Maarifləndirmə Proqramları: İctimaiyyətin uşaq hüquqları ilə bağlı məlumatlılığını artırmaq üçün təhsil proqramlarına başlanılıb.
Milli Monitorinq Mexanizmləri: Qanunun effektivliyinə nəzarət etmək və onun icrası zamanı qarşıya çıxan problemləri həll etmək üçün milli monitorinq mexanizmləri yaradılmışdır.
İndoneziya..

İndoneziya 2025-ci ildə rəqəmsal mühitdə uşaqların qorunması istiqamətində mühüm addım atdı. Prezident Prabowo Subianto tərəfindən təsdiq edilmiş Elektron Sistem Operatorlarının Uşaq Müdafiəsi Qaydası (GR 17/2025) 13 yanvar 2025-ci ildə qüvvəyə minib.

⚖️ GR 17/2025-in Əsas Müddəaları
Uşaqların Rəqəmsal Hüquqları: 18 yaşından kiçik uşaqların rəqəmsal müdafiəsi üçün xüsusi qaydalar tətbiq edilmişdir.
Valideyn Razılığı: Uşaqların şəxsi məlumatlarının toplanması üçün valideynin razılığı məcburi edilib.
Məlumatların Mühafizəsi: Uşaqların şəxsi məlumatları həssas hesab olunur və onlara daha ciddi mühafizə verilmişdir.
Elektron Sistem Təchizatçılarının Məsuliyyəti: Rəqəmsal platforma provayderləri uşaqların məlumatlarından sui-istifadənin qarşısını almağa və zərərli məzmuna qarşı tədbirlər görməyə borcludurlar.
🛡️ Kiber zorakılığa qarşı tədbirlər
GR 17/2025 rəqəmsal dünyada uşaqların üzləşdiyi kiber zorakılıq kimi təhlükələrin qarşısını almağı hədəfləyir. Lakin bu tənzimləmə bilavasitə kiberhücumla mübarizəyə yönəlməyib. Əksinə, rəqəmsal mühitdə uşaqların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün ümumi çərçivə təmin edir.

İndoneziya hökuməti kiber zorakılıqla mübarizə üçün daha spesifik qaydalar üzərində işləyir. Sosial media platformaları üçün yaş məhdudiyyəti və məzmun nəzarəti kimi tədbirlər gündəmdədir. Lakin bu qaydaların təfərrüatları hələ dəqiqləşdirilməyib.

Filippin

Filippində 2025-ci ildə uşaqlara qarşı zorakılıq hallarının daha sürətli və ədalətli araşdırılmasını təmin edən mühüm qanunvericilik qüvvəyə minib. Bu kontekstdə, RA 9231 (Uşaq və Yeniyetmə Əməyi Aktı) mövcud qanuna əlavə edilmiş yeni müddəalar cinayət təqibi proseslərini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirmişdir.

Yeni əlavə edilmiş 16-A Bölməsi aşağıdakı prosesi tənzimləyir:

İlkin araşdırma müddəti: Şikayət və ya cinayət şikayətindən sonra 30 gün ərzində tamamlanmalıdır.
Məlumatların qeydiyyatı müddəti: Travma faktını təsdiq edən ilkin araşdırma başa çatdıqdan sonra 48 saat ərzində iddia qaldırılmalıdır.
Məhkəmə müddəti: İşin 90 gün ərzində yekunlaşması, hökmün isə 15 gün ərzində çıxarılması gözlənilir.
Əlavə olaraq:

Sec 16-B: Qurbanları ərizə rüsumlarından və cinayət iddiası rüsumlarından azad edir.

Sec 16-C: Pulsuz hüquqi, tibbi və psixososial dəstək hüququnu təmin edir.
Bu hərtərəfli hüquqi islahat uşaq əməyi və sui-istifadə ilə bağlı məhkəmə proseslərini səmərəli surətdə sürətləndirmək məqsədi daşıyır.

Bu ssenari təklif edir:

Qurban mərkəzli və sürətli ədalətin təmin edilməsi prinsipi travmanın uzunmüddətli təsirlərini minimuma endirmək məqsədi daşıyır.

Rəsmi sistemdə ləng proseslər əvəzinə qurbanların lüzumsuz gözləməsinin qarşısını alan struktur həyata keçirilir.

Hüquqi öhdəlikləri gecikdirmək əvəzinə, sui-istifadə qurbanları üçün “prioritet məhkəmə prosesi” effektiv şəkildə müəyyən edilir.

Biz Malayziyaya, daha doğrusu, Asiyaya doğru hərəkət edərkən;

Malayziya 2025-ci ildə rəqəmsal mühitdə uşaqları qorumaq üçün qanunvericilik bazasını əhəmiyyətli dərəcədə yenidən nəzərdən keçirdi. Onun məqsədi kiber zorakılığa, təhqiramiz məzmuna və uşaqları hədəf alan rəqəmsal təhlükələrə qarşı daha güclü tənzimləyici baza yaratmaqdır.

22 may 2025-ci il tarixində Federal Hökumət Qəzetində dərc edilən 2025 saylı Onlayn Təhlükəsizlik Aktı rəqəmsal platformalarda “zərərli məzmun” anlayışını genişləndirərək uşaqların müdafiəsini tənzimləyir.

15A və 15B bölmələri uşaq cinsi istismarı məzmunu, baxım və sextortion kimi pozuntuları əhatə edir.

Lisenziyalı internet və sosial media provayderləri (ASP və CASP) artıq Uşaq Təhlükəsizliyi Məcəlləsini tətbiq etmək, zərərli məzmunu bloklamaq, yaşa uyğun filtrlər tətbiq etmək və təhlükəsizlik planı təqdim etmək məcburiyyətindədirlər.

Valideynlərdən və qəyyumlardan uşaqların onlayn fəaliyyətlərinə nəzarət etmələrini və rəqəmsal təhlükəsizlik təlimində iştirak etmələrini tələb etmək üçün 2025-ci ilin iyun ayında yenidən nəzərdən keçirilməsi planlaşdırılır.

Bu yanaşma “uşaq təhlükəsizliyi hər kəsin məsuliyyətidir” prinsipinə əsaslanır.

1 yanvar 2025-ci il tarixindən etibarən Nazirliklər 8 milyondan çox istifadəçisi olan platformalar üçün lisenziya tələbini həyata keçirib.

Bu platformalardan hər il MCMC-yə Onlayn Təhlükəsizlik Planı təqdim etmələri tələb olunur.

Onlayn Təhlükəsizlik Komitəsinin və Onlayn Təhlükəsizlik Apellyasiya Məhkəməsinin yaradılması da qanun layihəsinin bir hissəsidir.

Malayziya, 2024-cü il tarixli Cinayət Məcəlləsi (Dəyişiklik) (No. 2) qanun layihəsi ilə kiber zorakılığı, təhdid, təhqir və şəxsiyyətin paylaşılması kimi hərəkətləri cəzalandırıb.

Biz Sinqapurdayıq.

Sinqapur uşaqların internet təhlükəsizliyini təmin etmək üçün 2025-ci ilə qədər öz milli onlayn uşaq təhlükəsizliyi standartlarını əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirdi. Bu qaydalara platforma sanksiyaları, yaş yoxlama sistemləri, proqram mağazası kodları və valideyn nəzarəti daxil olmaqla bir çox komponent daxildir.

🔹 IMDA (Infocomm Media Development Authority) tərəfindən nəşr olunan yeni Tətbiq Yayma Xidmətləri (ADS) üçün Onlayn Təhlükəsizlik Təcrübə Kodeksi 31 mart 2025-ci ildə qüvvəyə minib. Bu kodla:

18 yaşına çatmamış istifadəçiləri qorumaq və onların zərərli məzmuna məruz qalmasının qarşısını almaq üçün sistem tədbirləri həyata keçirilib.
Tətbiq mağazalarından (Apple Store, Google Play və s.) uşaqların uyğun olmayan proqramları endirməsinin qarşısını almaq üçün yaşın yoxlanılması proseslərinin həyata keçirilməsi tələb olunur. Hələ yaş yoxlama sistemlərini tətbiq etməmiş platformalardan IMDA tərəfindən təsdiq edilmiş icra planını təqdim etmələri tələb olunur.

Yayım Qanununa və əlaqəli onlayn təhlükəsizlik qanunlarına edilən düzəlişlə sosial media xidmətləri uşaqlara zərər verə biləcək məzmunu tez bir zamanda həll etmək və şikayətlərə gec cavab verən və ya nəzarəti təmin etməyən platformalara qarşı sanksiyalar tətbiq etmək səlahiyyətinə malik olub və sanksiyalar gücləndirilib.

ADS kodu uşaqların uyğun olmayan məzmunu endirməsinin qarşısını almaq üçün mağazalarda yaş yoxlama texnologiyalarını tələb edir: yaşı təxmin edən süni intellekt, biometrik yoxlama və ya rəsmi şəxsiyyət vəsiqəsinin istifadəsi kimi üsullar.

Şəxsi hesablarda defolt olaraq 18 yaşdan kiçik istifadəçilərin daha sərt məxfilik parametrləri ilə qorunması və valideyn razılığının tələb olunması kimi tədbirlər də sistemə tətbiq edilib.

Platformaların funksional istifadəçi şikayət mexanizmləri yaratması və şikayətlərin tez bir zamanda həllini təmin etməsi gözlənilir.

Bundan əlavə, BVF/idarəetmə tələblərinə əsasən, platformalardan illik onlayn təhlükəsizlik hesabatları təqdim etmələri və istifadəçi davranışını şəffaf şəkildə izləmələri tələb olunur.

Tələblərə əməl etməyən proqram mağazaları 1 milyon Sinqapur dollarına qədər inzibati cərimələrə məruz qala bilər.

Milli sağlamlıq və təhsil strategiyasının bir hissəsi olaraq, GrowWell SG, uşaqların ekran vaxtını məhdudlaşdırmaq və rəqəmsal asılılığın qarşısını almaq üçün milli standartlar müəyyən edilmişdir.

Məktəblər və valideynlərlə əməkdaşlıqda ailələrə rəqəmsal savadlılıq təlimi və onlayn təhlükəsizlik maarifləndirmə proqramları təklif olunur. Valideyn nəzarəti proqramları və alətləri də genişləndirilir.

Rusiya ilə bağlı…

Rusiya 2025-ci ildə uşaq pornoqrafiyası və uşaqların rəqəmsal mühitdə istismarı ilə mübarizə üçün cəzaları əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirdi. Yeni qanunvericilik uşaqların cinayət təşkilatlarına cəlb edilməsinə, cinsi istismar məzmununa və ya uşaqların zərərli məqsədlər üçün istismarına qarşı xüsusilə sərt tədbirlər təqdim edir.

2024-cü ilin dekabrında və 2025-ci ilin birinci yarısında Dövlət Duması qanunlar qəbul etdi və dəyişikliklərin qüvvəyə minməsi ilə, xüsusilə uşaqların internetdə təhrik edilməsinə və istismarına görə daha sərt cəzalar nəzərdə tutulur. Bunlara daxildir:

Uşaqların cinayətkar təşkilatlara və ya təcavüzkar qruplara qoşulmaq üçün internet vasitəsilə yayındırılması,
14 yaşına çatmamış uşaqların zorakılıq və ya hədə yolu ilə cinayət fəaliyyətinə cəlb edilməsi,
İnternet vasitəsilə çoxlu sayda uşağın cinayətə yönəldilməsi.
Bu hallarda cəzalar 3 ildən 9 ilə qədər, ağırlaşdırıcı hallarda isə peşə qadağaları və digər sanksiyalarla yanaşı, 8 ildən 10 ilədək azadlıqdan məhrumetmə cəzası da tətbiq oluna bilər.

Rusiyada yeni normalar, xüsusən də Ukraynanın işğalından sonra rəqəmsal mühitdə uşaq istismarı halları ilə mübarizəyə diqqəti cəlb etdi.

Cinayət Məcəlləsinin 150 və 151-ci maddələrinə edilən dəyişikliklə onlayn rejimdə törədilən cinayətlərə görə cəzanın maksimal həddi xeyli artırılıb.

2025-ci ilin iyun ayında qüvvəyə minən başqa bir tənzimləmə pedofiliya cinayətkarlarının azad edildikdən sonra ciddi monitorinqini tələb edirdi; bu şəxslər 72 saat ərzində nəzarət sistemində qeydiyyata alınmalı və daimi hesabat və psixiatrik monitorinqdə saxlanılmalıdır.

Bundan əlavə, pedofiliya cinayətkarlarının məktəblərə, uşaq bağçalarına və uşaqlar üçün dövlət müəssisələrinə girişi qadağan edildi. Bu qərar 2024-cü il aprelin 6-dan qüvvəyə minib.

Səudiyyə Ərəbistanı..

2025-ci il fevralın 21-də qüvvəyə minən tənzimləmə nikah yaşı, qəyyumluq, aliment və vərəsəlik hüquqları kimi uşaqlara birbaşa təsir edən məsələlərlə bağlı aydın müddəalar təqdim etdi.

İndi 18 yaşına çatmamış nikahlar yalnız rəsmi sağlamlıq və psixoloji hesabatlar vasitəsilə tələb olunan razılığın təmin edildiyi halda qəbul edilir. Bu, əhəmiyyətli bir inkişafdır və biz onlardan bu müsbət inkişafı davam etdirmələrini gözləyirik.

Respublika Prokurorluğu yaşı 15-dən az olan şəxslərin işə götürülməsinin qəti qadağan edilməsi praktikasına aydınlıq gətirib.

Səudiyyə Ərəbistanının 2025-ci ildə BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasına təqdim etdiyi “CPC – Kiberməkanda uşaqların müdafiəsi” təşəbbüsü rəqəmsal mühitdə uşaqların təhlükəsizliyinin beynəlxalq səviyyədə dəstəklənməsi istiqamətində irəliyə doğru atılmış addım kimi tanınıb.

Bu təşəbbüs texniki potensialın yaradılması, təlim və əməkdaşlıq alətlərini nizamlayır və ölkə daxilində rəqəmsal qorunma standartlarını yüksəltməyə yol açır. 12 dekabr 2024-cü il tarixində başlanmış “Cəbhəçilərin” təlim proqramı Sosial Məsələlər Şurası, Əmək Nazirliyi və BƏT tərəfindən dəstəklənir və uşaq əməyinə qarşı təftiş və icra imkanlarını artırmaq məqsədi daşıyır.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri

Rəqəmsal Rifah Paktı 2025-ci ilin fevralında imzalanıb, hökumət, sosial media platformaları və telekommunikasiya şirkətləri uşaqların onlayn təhlükəsizliyini təkmilləşdirmək üçün əməkdaşlıq edir.

“Uşaqların Rəqəmsal Təhlükəsizliyi” kampaniyası vasitəsilə həm valideynlər, həm də müəllimlər üçün uşaqların onlayn təhlükəsizliyi ilə bağlı maarifləndirici təlim proqramları genişləndirilib.

Hüquq islahatlarının tənqidi

2025-ci ildə bir çox ölkələrdə uşaq hüquqları ilə bağlı yeni qaydalar ortaya çıxsa da, bu islahatların həyata keçirilməsində ciddi problemlər müşahidə olunub. Bəzi ölkələrdə qanunların qəbul edilməsinə baxmayaraq, nəzarət mexanizmləri zəif, digərlərində isə hüquqi tənzimləmələr sadəcə simvolik olaraq qalırdı. Bundan başqa, bəzi ölkələrin uşaq zorakılığı ilə bağlı qanunlara dəyişiklikləri “mənəvi çaxnaşma” ritorikası ilə qanuniləşdirməsi, bunun uşaqların azadlıqlarını məhdudlaşdıra biləcəyi ilə bağlı tənqidlər səsləndirilib. Ona görə də aydındır ki, hüquqi tənzimləmələr uşaq hüquqlarını qorumaq üçün yetərli deyil; icra, nəzarət və maarifləndirmə də gücləndirilməlidir.

“Uşaqları görmək”

2025-ci ildə uşaq hüquqları yalnız uşaqlarla bağlı məsələ olmaqdan çıxdı; cəmiyyətlərin ədalət, bərabərlik və vicdanla bağlı baxışlarını yoxlayan göstəriciyə çevrildilər. Hazırlanmış hər bir qanun və qəbul edilmiş hər bir tənzimləmə yetkinlik yaşına çatmış cəmiyyətin öz öhdəlikləri ilə necə üzləşdiyini əks etdirir. Uşaqları “subyekt” kimi tanımaq, onlara “qorunmağa ehtiyacı olan” varlıqlar kimi baxmaq qədər vacibdir. Bu o deməkdir ki, biz onların hüquqlarını təmin etməklə yanaşı, həm də onları dinləməli, görməli, iştirakını təmin etməliyik.

———————————————————————————————–

Böyük Britaniyada “Qurbanlar və Məhkəmələr haqqında” qanun layihəsi parlamentə təqdim edilib

Qurbanlar və Məhkəmələr haqqında qanun layihəsi Britaniya Parlamentinə təqdim edilib:

Ədliyyə sistemində yeni eranın qapısı açılırmı?

İngiltərə və Uelsdə cinayət ədliyyə sistemini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirmək potensialına malik olan Qurbanlar və Məhkəmələr Qanun layihəsi mayın 7-də Çərşənbə günü Parlamentə təqdim edildi. Bu qanun layihəsi ilə hökumət “qurbanlara layiq olduqları ədaləti əldə etməyə kömək etmək” və uzun müddətdir tənqid edilən cinayət ədliyyə sistemində qurban mərkəzli islahat həyata keçirməyi hədəfləyir.

Qanun layihəsinin ən diqqətçəkən müddəalarından biri təqsirləndirilən şəxslərin qurbanları ilə üzləşməməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. İndi hakimlərin müttəhimləri hökm oxunması dinləmələrində iştirak etməyə məcbur etmək üçün aydın hüquqi səlahiyyətləri var. Bu tənzimləmə travmatik hadisələrdən sonra məhkəmə prosesi zamanı xüsusilə zərərçəkmişlər üçün qarşıdurma formasını təmin edə bilər. Təbii ki, bu, məsələyə hansı tərəfdən baxmağınızdan da asılıdır. Təqsirləndirilən şəxslərin dinləmələrdən qaçması, ədalət hissini sarsıtmaqla yanaşı, həm də zərərçəkmişlərin səsini eşitdirməsinə mane olur. Bu kontekstdə yeni səlahiyyətlər təkcə məhkəmə prosesinin deyil, həm də psixoloji bərpa prosesinin bir hissəsi ola bilər.

Qanun layihəsində həmçinin qeyd olunur ki, təqsirləndirilən şəxslərin həbsxana imtiyazları (idman zalına daxil olmaq kimi), cəzaları da ləğv edilə bilər. Bu tədbirlər həm qarşısının alınmasını artırmaq, həm də cinayət sistemində qurbanların rolunu daha aydın görmək məqsədi daşıyır. Xüsusilə Kral Məhkəməsindəki işlərə şamil ediləcək bu qaydalar yüksək səviyyəli işlərdə də təsirli ola bilər.

Ədliyyə naziri və lord kansler Şabana Mahmud bu barədə açıqlama verib.

“Bu qanun layihəsi qurbanların ədaləti və həyatlarını bərpa etmək üçün lazım olan dəstəyi almasını təmin etmək üçün çoxdan gözlənilən islahatları təmin edəcək.”

Mahmudun bəyanatı sadəcə texniki tənzimləmədən daha çox insan hekayələrinə əsaslanan transformasiya istəyinə işarə edir. Qanun layihəsini məhkəmə sisteminin soyuq simasının humanistləşdirilməsi istiqamətində atılan addım kimi də oxumaq olar.

Qanun layihəsində uşaqlara qarşı ciddi cinsi zorakılıq cinayətlərinə də çox aydın bir xətt çəkilir: Bunları törədənlər avtomatik olaraq valideynlik hüquqlarından məhrum ediləcəklər. Bu müddəa təkcə zərərçəkmiş uşağın müdafiəsini deyil, həm də dövlətin ailə birliyi anlayışını yenidən müəyyənləşdirməsini əhatə edir. Təhqir edən valideynin uşağın təhsili və ya sağlamlığı kimi sahələrdə qərar qəbul etmə proseslərindən kənarda qalması, diqqəti uşağın rifahına yönəltməyi hədəfləyən mühüm addım sayıla bilər.

Qanun layihəsinin digər diqqətəlayiq maddələrinə aşağıdakılar daxildir:

Qurbanlarla Əlaqə Proqramının yenilənməsi və qurbanların cinayətkarın azad edilməsi prosesi haqqında məlumat ala biləcəyi yeni Qurban Xəttinin yaradılması: Bu addım qurbanların prosesdən kənarda qalmadığı bir sistemin yaradılmasına işarə edir.

Vəliəhd prokurorların təyin edilməsində Baş Prokuror üçün daha çox çeviklik və özəl ittihamlarda ittiham üzrə xərclərin ödənilməsinə dair yeni maliyyə tədbirləri: Bu texniki tədbirlər məhkəmə prosesinin səmərəli işləməsi üçün vacib ola bilər.

Altı fərqli “ikitərəfli cinayət” üzrə Sülh Cinayət Məhkəmələrinin səlahiyyətlərinin yenidən təşkili və hökmlərə apellyasiya şikayəti vermək müddətinin dəyişdirilməsi yüngül hesab edildi: Bu dəyişiklik aşağı məhkəmə səviyyələrində daha çevik və daha sürətli qərar qəbul etmə proseslərinə yol aça bilər.

Digər xüsusilə diqqəti çəkən məqsəd Qurbanlar üzrə Müvəkkilinin səlahiyyətlərinin artırılmasıdır. Beləliklə, sistemli problemləri görünən etmək və ayrı-ayrı hallardan asılı olaraq həll proseslərinə köçürmək mümkün olacaq. İngiltərə və Uels üzrə qurbanlar üzrə komissarı Baronessa Newlove inkişafı şərh etdi:

“Bu mühüm və alqışlanan islahatlar Qurbanlar üzrə Müvəkkilin vədini yerinə yetirməsinə imkan yaratmaq üçün lazımi hüquqi səlahiyyətləri təmin edir.”

Müvəkkil Aparatı sadəcə hesabat verən qurum olmaqdan, qurbanların hüquqlarını fəal müdafiə edən mexanizmə çevrilə bilər. Bu, qurbanların sistemə inamının bərpasının təməl daşlarından biri olacaq.

Nazir Davies-Cons qanun layihəsini dəstəkləyən emosional müraciətlə ictimaiyyətə müraciət etdi:

“Olivia Pratt-Korbel, Jan Mustafa, Sabina Nessa və Zara Aleena və bir çox başqa ailələrə günahkarların cəzalandırılmasını təmin etmək üçün yorulmaz səylərinə görə təşəkkür etmək istəyirəm.”

Davies-Cons-un vurğuladığı kimi, ədalətə yalnız məhkəmə zallarında qəbul edilən qərarlar vasitəsilə deyil, həm də qurbanların səslərinin eşidilməsi ilə nail olmaq olar. Beləliklə, aşağıdakı cümlə qanun layihəsinin ruhunu ümumiləşdirir:

“Ədalət isteğe bağlı deyil – biz cinayətkarların öz qurbanları ilə qarşılaşmasını təmin edəcəyik.”

Bu qanun layihəsi təkcə məhkəmə mexanizmində texniki dəyişiklikləri nəzərdə tutmur; O, həmçinin “qurban mərkəzli ədalət mühakiməsi” yanaşmasını institusionallaşdırmaq məqsədi daşıyır. Təbii ki, həyata keçirilməsində uğur qanunda nəzərdə tutulan islahatların yerlərdə necə əks olunacağından asılı olacaq.

Yeni Bosman Diarradır?

Futbola sevinc gətirən və təbii ki, böyük əhəmiyyət kəsb edən bəzi qaydaları bəlkə də kökündən dəyişdirəcək 10 illik transfer işi nəhayət ki, başa çatdı.

Avropa Ədalət Məhkəməsi FİFA-nın transfer qaydalarını; Bunun Avropa İttifaqı qanunlarına zidd olduğu qərara alınıb.

Keçmiş Fransa milli oyunçusu Lassana Diarra bu iş və onun nəticələri ilə yeni Bosman kimi görünür.

İndiyə qədər nəticələr və mənzərə baxımından elə də əhəmiyyətli bir hal kimi görünmür, amma; Diarra işinin nəticələri, şübhəsiz ki, gələcəkdə ən azı Avropa İttifaqı daxilində transfer qaydalarında dəyişikliklərə səbəb olacaq.

Mövzu haqqında təfərrüatlara varsaq; 2013-cü ildə Rusiyanın “Lokomotiv Moskva” komandası ilə 4 illik müqavilə imzalayan fransalı futbolçu Lassana Diarra maaş kəsilməsi səbəbindən müqaviləsini birtərəfli qaydada pozub. Bundan sonra “Lokomotiv” FİFA-nın mübahisələrin həlli şurasına müraciət edərək Diarraya qarşı təzminat tələb edib.

Diarranın əks iddiasına baxmayaraq, idarə heyəti “Lokomotiv”in xeyrinə qərar verib və futbolçunu 10,5 milyon avro cərimələyib. Eyni dövrdə Diarra Belçikanın Şarlerua klubundan müqavilə təklifi aldı, lakin; Qəbul üçün klubun şərti var idi.

Charleroi, Diarra; O, FİFA-dan “Lokomotiv” qarşısındakı maliyyə öhdəliklərinə görə cavabdeh olmayacağını təsdiqləmək istəyirdi.

FİFA bu zəmanətləri vermədi, çünki; Qaydalara görə, beynəlxalq transfer sənədi oyunçunun tərk etdiyi liqa tərəfindən verilməli idi və bu baş vermədən heç bir sövdələşmə aparıla bilməzdi. Həmin vaxt “Lokomotiv”ə heç bir ödəniş edilmədiyi üçün futbolçu bu icazəni liqadan ala bilməyib.

Daha sonra fransız tam bir il klubsuz qaldı və nəticədə 2015-ci ilin dekabrında Diarra gəlirlərinin itirildiyini iddia edərək, FİFA və Belçika liqasına qarşı məhkəməyə müraciət etdi.

Bu uzun proses qərar keçən həftə açıqlanana qədər davam etdi.

FİFA ilə Diarra arasındakı dava nəticəsində verilən qərarda FİFA-nın futbolçuların müqaviləsinə xitam verilməsi ilə bağlı bəzi qaydaların Avropa Birliyi qanunlarına zidd olduğu bildirilib.

Təbii ki, bu vəziyyət futbol dünyasında böyük qeyri-müəyyənliklərə səbəb olacaq.

FİFA-nın göstərişinə əsasən, əgər futbolçu keçmiş klubu ilə müqaviləsini haqsız səbəbdən pozarsa, həm futbolçu, həm də yeni klub köhnə klubuna təzminat ödəməli ola bilərdi; Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsi bu tənzimləmənin oyunçuların sərbəst hərəkət hüquqlarını əngəllədiyini bildirib.

Avropa Ədalət Məhkəməsi oyunçuların Avropa İttifaqı daxilində sərbəst hərəkət hüququnu məhdudlaşdırdığına qərar verib. Ədliyyə Məhkəməsinin qərarının xülasəsində peşəkar futbolçuların beynəlxalq transferləri ilə bağlı FİFA-nın bəzi qaydalarının Avropa İttifaqı qanunlarına zidd olduğu başlığı altında aşağıdakı səbəblər irəli sürülüb.

İlk olaraq; Sözügedən qaydalar peşəkar futbolçuların yeni klubda çalışaraq fəaliyyətlərini təkmilləşdirmək istəyinə mane olmaq xarakteri daşıyır. Bu qaydalar bu oyunçular və onları işə götürmək istəyən klublar üçün əhəmiyyətli hüquqi risklər, gözlənilməz və potensial olaraq çox yüksək maliyyə riskləri və böyük idman riskləri yaradır ki, bunların hamısı bu oyunçuların beynəlxalq transferlərinin qarşısını almaq üçün bir araya gəlir.

İkincisi, məhkəmə; O bildirib ki, bu qaydaların məqsədi Avropa İttifaqında digər klublarla müqaviləsi olan və ya müqavilələrini ədalətsiz şəkildə pozan futbolçuları transfer etməklə klublar tərəfindən sərhədlərarası rəqabəti məhdudlaşdırmaq və ya qarşısını almaqdır. O, bu qaydaların zəruri və məcburi olmadığını da bildirib.

Lüksemburqda yerləşən məhkəmənin səbəbləri; Çünki idman yarışlarının müntəzəmliyini təmin etmək üçün qaydaların zəruri olması ilə bağlı əsaslandırmalar yetərli deyil; bu qaydaların bu məqsədə çatmaq üçün lazım olandan daha çoxunu ehtiva etdiyini ortaya qoydu.

İş artıq 9 ildir davam etdiyi üçün Belçika məhkəmələrinə qayıdacaq və orada həll olunacaq.

Belçikada Mons Apellyasiya Məhkəməsi yalnız Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsindən bu məsələ ilə bağlı məsləhət rəyi istəyib.

Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsinin bu qərarı FİFA-nın oyunçu transferləri və müqavilələrin ləğvi ilə bağlı mövcud qaydalarını dəyişməsinə səbəb ola bilər.

İndi futbolçu işləmək hüququnun əlindən alındığını deyərək müraciət etdikdə, bu cür xitam işlərində futbolçunun xeyrinə yanaşma daha çox müşahidə oluna bilər.

Beynəlxalq İdman Arbitraj Məhkəməsinin hakimi hörmətli Emin Özkurtun sözlərinə görə;

”Burada biz Avropa Ədalət Məhkəməsinin FİFA-nın qaydalarını pozan və onu öz qaydasını dəyişməyə sövq edən yanaşmasını görürük. Avropa Ədalət Məhkəməsi deyir; Həm yeni klubdan, həm də futbolçudan əvvəlki klubun bu təlimatla nə alacağını tələb etməyiniz müəyyən mənada futbolçunun sərbəst hərəkətinə və yeni iş tapmasına mane olan müddəadır”.

Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsinin FİFA-nın bu göstərişlərini dəyişdirmək üçün məcburi mövqe tutduğunu da görə bilərik. Görünən odur ki, FİFA bu reqlamenti dəyişməli olacaq, hansı ki, həm futbolçu, həm də yeni klub oyunçuların müqaviləsinə xitam veriləcəyi təqdirdə köhnə klubuna təzminat ödəməlidir.

Bundan əlavə, ötən həftə Beynəlxalq İdman Arbitraj Məhkəməsinin FİFA-nın hüquq direktoru Emilio Garcia Silvero ilə İsveçrədə keçirilən iclasında bu məsələ gündəmə gətirilib FİFA-ya qarşıdırlar və hazırda müvafiq dəyişikliklər üzərində işləməyə başlayıblar, lakin FİFA-ya birbaşa təsir edən konkret vəziyyət yoxdur; Gələcəkdə bu qərara uyğun olaraq FİFA təlimatlarında dəyişikliklər ediləcək.

Bu dəyişikliklər xüsusilə Türkiyənin futbol klublarına təsir edə bilər, çünki; FİFPRO-nun yaydığı hesabatlara görə, biz oyunçular və klublar arasında ən çox müqavilə böhranı yaşayan və futbolçularla müqavilələri pozan ölkələrdən biriyik Oyunçuların daha da çox və haqsız fesih edən oyunçuların transferini maneə törədən vəziyyət aradan qaldırılacaq.

Başqa sözlə, klublarımız haqsız yerə xitam verərsə və maaş verməsə, transfer qadağası aldığı halda, futbolçular da bunu edərsə, transfer qadağası almayacaqlar.

Bu, artıq təzminat formasında idi və təzminat yeni kluba gedirdi.

Yeni klubun məsuliyyət daşıdığı yerdə təzminat iddialarının əvvəlki qədər adi olmadığı Avropa Birliyi Ədalət Məhkəməsinin bu qərarı, baş ofisi İsveçrədə yerləşən bir assosiasiya olmasına baxmayaraq, FİFA-nı bağlayan aydın bir qərardır.

Yəni yaxın vaxtlarda FİFA müvafiq maddəyə dəyişiklik etməli olacaq.

Bu səbəbdən FİFPRO və PFA, yəni futbolçuların həmkarlar ittifaqı tam danışıqlara və fikirlərini bildirməyə hazır olduqlarını bildirsələr də, FİFA başqalarını da dinləmir.

Əslində, bildiyiniz kimi, futbolçular matçların sayının artmasına qəzəblənirlər; Manuel Akanji, Rodri və daha sonra Marc Cucurella bundan əziyyət çəkdiklərini açıq şəkildə bildirdilər. Nəyin dəyişə biləcəyinə baxdıqda: 1995-ci ildəki Bosman qaydası qədər böyük bir dəyişiklik olmasa da, oyunçuların “Məni buraxın, gedirəm” dedikləri nöqtədə birtərəfli olaraq klubdan ayrıla biləcəyi ssenarilər uzaq deyil Vəziyyət budur ki, transfer haqqı və transfer müddətləri yoxdur və normal işçi 2-3 həftə xəbərdar edə bilər. Deyəsən günün sonunda istefa verib bir yerə çata bilər..

Həm PFA əməkdaşlarından, həm də FIFPRO-dakı hüquqşünas həmkarlarımdan eşitdiyimə və öyrəndiyimə görə, günün sonunda futbolçuların hər hansı digər işçi kimi minimum müqavilə müddəalarına əməl edərək komandanı asanlıqla dəyişə biləcəyi ekstremal sistemdir. qapımıza yaxın deyil. Bu, futbol iqtisadiyyatını dərindən sarsıdacaq, çünki; Transfer haqqı bir çox klublar üçün ən böyük gəlir mənbələrindən biridir.

Bir müddət əvvəl Avropa Superliqasını məhdudlaşdırmağa cəhd edən FİFA və UEFA-ya qarşı daha bir qərar verilib. Bunlar yavaş-yavaş futbolun tənzimləyici qurumlardan azad edilməsinə və tamam başqa yerə getməsinə gətirib çıxara bilər ki, həm transfer sistemi, həm də bütün futbol sistemi və nizamı yeni formatlarla, təşkilatlarla tamamilə dəyişib.

Yaxın vaxtlarda həm Avropa Super Liqası layihəsi, həm də bu məsələ ilə bağlı sahənin mütəxəssisləri ilə danışacağam, sonra bu məsələlərə daha geniş şəkildə diqqət yetirə bilərik, amma; Görünən kənd bələdçi tələb etmir. Futbol, zamanla ayaqlaşan; Futbolun qaydalarını müəyyən edən strukturlar bunlardır; O, inteqrasiya ilə insan sağlamlığı və əməyin mühafizəsi məsələlərinə maksimum uyğunluğu təmin etmək üçün bütün təşkilatlarını nəzərdən keçirməlidir.

AB-dən inqilabi qanun təklifi

Avropa Birliyi, şəxsi mesajlaşma şəbəkəsində şifrələmə ilə bağlı narahatlıqlar səbəbiylə son anda uşaqların cinsi istismarı ilə bağlı qanunvericiliyə dair səsverməni ləğv etdi.
Üzv dövlətlər şəxsi/şəxsi söhbət proqramlarında qeyri-qanuni məzmunu tənzimləyərkən məxfiliyin necə qorunmasına dair konsensusa nail olmağa çalışırlar.

Üç Avropa Birliyi diplomatına görə, xüsusilə WhatsApp, Messenger və Signal kimi sosial media tətbiqlərinin danışıq tarixçəsi.. İnsanlar; 20 İyun 2024-cü il Cümə axşamı günü keçirilməsi planlaşdırılan səsvermə, insanların potensial uşaq cinsi istismarı materialları üçün şəkilləri və linkləri skan etmələrini tələb edə biləcək qanun layihəsini nəzərdən keçirmək üçün Avropa Birliyi ölkələrinin gündəmindən çıxarılıb.

Avropa İttifaqı Şurasındakı səfirlər; Uşaqların cinsi istismarı materialları ilə mübarizə üçün Aİ-nin çətir tənzimləməsi ilə bağlı ümumi mövqeyi dəstəkləyib-dəstəkləməyəcəyinə qərar vermək üçün səsvermə planlaşdırılırdı, lakin; Almaniya, Avstriya, Polşa, Hollandiya və Çexiya da daxil olmaqla bir çox intizamlı Avropa İttifaqı ölkələri kibertəhlükəsizlik və məxfiliklə bağlı narahatlıqlar səbəbindən qanuna bitərəf qalıb və ya ona qarşı çıxıb, müvafiq səsverməni təxirə salıb.

Ona çatanda, iyunun sonuna qədər Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti kimi danışıqlara rəhbərlik edən Belçikanı təmsil edən, ona çatanda adının açıqlanmasını istəməyən bir Aİ diplomatı mənə bu vəziyyətlə bağlı dedi:

“Səsverməyə bir neçə saat qalmış bəlli oldu ki, lazımi ixtisaslı səs çoxluğu əldə oluna bilməz. Müzakirə olunan başqa heç bir spekulyativ problem yoxdur”, – o deyib.

İlkin olaraq 2022-ci ildə təklif edilən sözügedən qanun layihəsi; mesajlaşma proqramları, xüsusən də proqram istehsalçıları, uşaq istismarı materiallarını, habelə potensial cinayətkarlar və yetkinlik yaşına çatmayanlar arasında söhbətləri tapmaq və bildirmək üçün; Bütün şəkilləri və bağlantıları taramaya məcbur etmək potensialına görə mübahisələrə səbəb oldu. Məxfilik tərəfdarı olan qruplar bu qanunun uçdan-uca şifrələnmiş mesajlaşmanın effektiv istifadəsinə xələl gətirdiyini söyləyərək, ona qarşı çıxdılar.

Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Vera Jourova bildirib ki, Komissiyanın ilkin təklifi “uşaqların daha yaxşı müdafiəsi üçün hətta şifrələnmiş mesajların da sındırıla bilər” mənasına gəlir.

Xüsusilə, Belçika Şurasına sədrlik edən İrlandiya və İspaniya son altı ayda Avropa Birliyi ölkələri arasında məxfilik problemini həll etməyə və qanunu yekunlaşdırmaq üçün danışıqları irəli sürməyə çalışırlar.

Almaniya, Avstriya və Polşa kimi Avropa İttifaqının bəzi ağır dövlətləri “kibertəhlükəsizlik və məxfilik siyasəti üzrə ekspertlərin” bu qanun layihəsinin şəxsi həyatın toxunulmazlığını təhdid etdiyi barədə xəbərdarlıqlarını açıq şəkildə dəstəkləyiblər. İrlandiya, Belçika və İspaniya kimi ölkələrin rəhbərlik etdiyi digər qrup üzvü Avropa İttifaqı ölkələri; O, təkid etdi ki, 2019-cu ildən, yəni pandemiyadan uşaqlara cinsi istismar materiallarının artması səbəbindən onlayn məzmuna nəzarət etmək üçün güclü qanunvericiliyə ehtiyac var.

Müvafiq qanun layihəsi qanuna çevrildikdə; mesajlaşma proqramları xidmət təminatçıları vasitəsilə istifadəçilər tərəfindən yükləndikdə bütün göndərilən və bu yaxınlarda göndərilən şəkilləri və keçidləri skan edəcək; İstifadəçilər bu barədə qaydalar və şərtlər daxilində diqqətlə məlumatlandırılacaqlar. Rejimi və istifadə şərtlərini açıq şəkildə rədd edən istifadəçilərin son nəticədə şəkillər və keçidlər yerləşdirməsi bloklanacaq.

“WhatsApp”, “Signal” və “Messenger” kimi başdan-başa şifrələmədən istifadə edən yüksək təhlükəsiz proqramlardan da bu cür tədbirlərə riayət etmək tələb olunacaq.

Təbii ki, layihə təklifində istisnalar var, məsələn;

“Dövlətlərin milli təhlükəsizlik məqsədləri üçün istifadə etdiyi hesablar” ərizədən azad ediləcək.

Avropa Birliyi ölkələri ümumi mövqedə razılaşdıqdan sonra qanunun son variantını Avropa Parlamenti və Avropa Komissiyası ilə müzakirə etməli olacaqlar. Parlament 2023-cü ilin noyabrında qəbul edilmiş qanunun orijinal variantında daha məxfiliyə uyğun mövqe tutdu.

Şirkətlər öz platformalarında belə materialları tapdıqdan sonra; Əgər hesabat verməsələr və onu silməsələr, qlobal gəlirlərinin 6 faizinə qədər ağır cərimələr təhlükəsi altında məhkəmə qərarları ilə üzləşə bilərlər.

Avropa Komissiyası; Bu, rəqəmsal şirkətləri platformalarında dolaşan onlayn uşaq cinsi istismarı materiallarını tapmağa, xəbər verməyə və silməyə məcbur edəcək bu qanun layihəsi ilə onlayn sui-istifadə problemini kökündən həll etməyi hədəfləyir.

Birləşmiş Ştatların İtkin düşən və İstismar Edilən Uşaqlar üçün Milli Mərkəzinin məlumatına görə, keçən il onlayn zorakılığı nümunə göstərən 85 milyon video və görüntü yaradılıb. Bununla belə, problemin miqyasının lazımi səviyyədə qiymətləndirilməməsi daha ciddi səhlənkarlığa səbəb ola bilər, çünki bu məzmunların 95 faizə qədəri könüllü olaraq yalnız bir şirkət tərəfindən bildirilmişdir.

Avropa Komissiyasının daxili işlər üzrə komissarı Ylva Yohansson;

“Uşaq cinsi istismarının onlayn aşkar edilməsi və bildirilməsi və məzmunun tamamilə silinməsi; “Həmçinin, tez-tez müşahidə olunan cinsi zorakılığın sona çatmasından illər sonra qurbanları yenidən travma alan uşaqlara qarşı cinsi zorakılıq şəkillərinin və videolarının paylaşılmasının qarşısını almaq lazımdır”. .

Uşaqların müdafiəsi qruplarının çağırışlarına diqqət yetirərək Komissiya tövsiyə etdi ki, mesajlaşma proqramları və tətbiq mağazaları kimi rəqəmsal şirkətlər, istifadəçilərini daha yaxşı qorumaq üçün istifadəçilərin yaşını bilmək imkanı versinlər. uşaqlar.

Qanun layihəsinə əsasən, tənzimləyici orqanlar həmçinin məhkəmədən internet xidmət provayderinə uşaqların cinsi istismarı materialı olan veb-saytı və ya linki bloklamağı əmr etməyi tələb edə bilər. Yenə də şirkətlər və tənzimləyicilər hər il tapdıqları və sildikləri maddələrin və məzmunun sayını ictimaiyyətə açıqlamalı olacaqlar.

Plan həmçinin Haaqada yerləşən yeni müstəqil Avropa İttifaqı ofisinin yaradılmasını təklif edir. 26 milyon avro büdcə ilə inteqrasiya olunmuş Europol ilə işləyən şirkətlərə qeyri-qanuni materialların hesabatlarını təhlil etmək, qeyri-qanuni materialların rəqəmsal barmaq izi məlumat bazalarını əlaqələndirmək və şirkətlərə etibarlı texnologiyalar tapmaqda kömək etmək tapşırılacaq. O, həmçinin texnologiya şirkətləri, hüquq-mühafizə orqanları və qurbanlar arasında vasitəçi kimi çıxış edəcək.

Yeni və müstəqil bir müəssisə olaraq yaradılması planlaşdırılan Avropa İttifaqı Uşaq Cinsi İstismar Mərkəzi (AB Mərkəzi); Bu sahədə təcrübə mərkəzi kimi fəaliyyət göstərərək, göstərilən materiallar üzrə etibarlı məlumat vermək, səhv hesabatları aşkar etmək və bu hesabatların onlara çatmasını təmin etmək üçün xidmət təminatçılarından hesabatların qəbulu və təhlili yolu ilə xidmət təminatçılarının səylərini asanlaşdırmağa çalışacaq. Nəzərdə tutulan digər məsələ hüquq-mühafizə orqanlarının hərəkətə keçə bilməsi və zərərçəkmişlərə dəstəyin göstərilməsi üçün müvafiq hesabatların sürətlə ötürülməsidir.

Mərkəzin yeni qaydaları uşaqları daha böyük və hətta maksimum sui-istifadədən xilas etməyə, materialların internetdə yenidən görünməsinin qarşısını almağa və cinayətkarları məsuliyyətə cəlb etməyə kömək edəcək.

Bu qaydalara aşağıdakılar daxildir;

Məcburi risklərin qiymətləndirilməsi və risklərin azaldılması tədbirləri: Şəxslərarası ünsiyyət xidmətlərinin təminatçılarından uşaqların cinsi istismarı materialını yaymaq və ya uşaqları buna təhrik etmək üçün öz xidmətlərindən sui-istifadə riskini qiymətləndirməsi tələb olunacaq. Xidmət və xidmət təminatçıları həmçinin konkret risklərin azaldılması tədbirləri təklif etməlidirlər.

Aşkarlanma əmrinə əsaslanan məqsədyönlü aşkarlama öhdəlikləri: Üzv Dövlətlər risklərin qiymətləndirilməsini nəzərdən keçirmək üçün məsul olan milli orqanları təyin etməlidirlər. Belə orqanlar əhəmiyyətli riskin qaldığını müəyyən edərlərsə, onlar məhkəmədən və ya müstəqil milli orqandan aşkar və ya potensial şübhəli uşaq cinsi istismarı materialını ehtiva edən məzmunu olan təcavüzkarların aşkarlanması və həbsinə order verilməsini tələb edə bilərlər.

Deklarativ sifarişlər müddətlə məhdudlaşacaq və xüsusi xidmətdə müəyyən məzmun növünə yönəldiləcək.

Aşkarlama ilə bağlı güclü tədbirlər: Aşkar etməyə qərar verən şirkətlər yalnız Avropa İttifaqı Mərkəzi tərəfindən təsdiqlənmiş və təmin edilmiş uşaqlara qarşı cinsi istismar göstəricilərindən istifadə edərək məzmunu aşkarlaya biləcəklər. Aşkarlama texnologiyaları yalnız uşaq cinsi istismarını aşkar etmək üçün istifadə olunacaq. Təchizatçılardan sənayedəki ən son texnologiyaya uyğun olaraq, məxfiliyə ən az müdaxilə edən texnologiyalardan istifadə etmələri və yalan pozitivlərin səhv nisbətini maksimum dərəcədə məhdudlaşdırmaları tələb olunacaq.

Aydın hesabat öhdəlikləri: Uşaqların onlayn cinsi istismarını aşkar edən provayderlərdən bu barədə Avropa İttifaqı Mərkəzinə məlumat vermələri tələb olunacaq.

Effektiv silinmə: Əgər uşaq cinsi istismarı materialı tez bir zamanda silinməzsə, milli hakimiyyət orqanları silinmə əmri verə bilər.

İnternetə çıxış provayderləri, məsələn, Avropa İttifaqından kənarda əməkdaşlıq etməyən yurisdiksiyalarda yerləşdirildiyi üçün silinə bilməyən şəkillər və videolara girişi söndürə bilər.

Şəxsi qayğıya məruz qalmanın azaldılması: Tətbiq mağazaları; Uşaqların uşaq istismarı riski yüksək ola biləcək proqramları endirməməsini təmin edən düsturlar həll yollarının tapılmasına cavabdeh olacaq.

Güclü nəzarət mexanizmləri və məhkəmə yolu ilə bərpa: Aşkarlama əmrləri məhkəmələr və ya müstəqil milli orqanlar tərəfindən veriləcək. Yanlış aşkarlanma və hesabat vermə riskini minimuma endirmək üçün Avropa Birliyi Mərkəzi provayderlər tərəfindən potensial onlayn uşaq cinsi istismarı ilə bağlı hesabatları hüquq-mühafizə orqanları və Europol ilə paylaşmazdan əvvəl yoxlayacaq. Həm provayderlər, həm də istifadəçilər onlara təsir edən istənilən tədbirə Məhkəmədə etiraz etmək hüququna malik olacaqlar.

Yeni yaradılmış Avropa İttifaqı Mərkəzi dəstək verəcək;

Onlayn xidmət təminatçıları yeni öhdəliklərinə əməl etmək, xüsusən də risk qiymətləndirmələrini həyata keçirmək və uşaq cinsi istismarını aşkar etmək, məlumatlandırmaq, aradan qaldırmaq və əlçatanlığı aradan qaldırmaq üçün uşaqların cinsi istismarını aşkar etmək üçün göstəricilər təqdim edəcək və bununla da provayderlərdən hesabatlar alacaqlar;
Milli hüquq-mühafizə orqanları və Europol provayderlərin hesabatlarını səhvən göndərilməməsi üçün nəzərdən keçirəcək və onları tez bir zamanda hüquq-mühafizə orqanlarına göndərəcək. Bu, uşaqları zorakılıq vəziyyətlərindən xilas etməyə və günahkarları ədalətə çatdırmağa kömək edəcək.
Üzv dövlətlər qurbanların qarşısının alınması və qurbanlara yardımın göstərilməsi üzrə ən yaxşı təcrübələr üçün məlumat mərkəzi kimi xidmət etməklə sübuta əsaslanan yanaşmanı təşviq edəcəklər.
Bu, qurbanlara sui-istifadələrini əks etdirən materialı internetdən çıxarmağa kömək edəcək.
Komissiya yenilənmiş tövsiyələri ilə yanaşı, uşaqlar üçün daha yaxşı internet üçün Avropa strategiyasını da irəli sürür.

Gizlilik müdafiəçilərinin ən böyük qorxuları; Qanun layihəsi qəbul edilərsə, texnologiya şirkətləri; Başdan-ayağa şifrələnmiş mesajlara casusluq etməklə, platformadakı bütün uşaq istismarı məzmunu müəyyən zərərli insanlar üçün əlçatan ola bilər.

Alman Azad Demokrat Partiyasının Liberal Millət vəkili Moritz Körner; Təklifin “rəqəmsal yazışmaların məxfiliyinə” böyük zərbə vurmaq riski olduğunu söyləsələr də, məxfilik tərəfdarları təklifi geri götürməkdə və qınamaqda yekdildir.

Komissiya üzvlərindən biri; O, bu addımı şirkətləri İsrail əsilli Pegasus kimi telefonlara casus proqramlar quraşdırmağa məcbur etməyə bənzədib.
Bəzi texnologiya rəhbərləri, o cümlədən WhatsApp-ın Will Cathcart, şəxsi məlumatların məxfiliyini poza biləcəyini söyləyərək layihə və təkliflərə qarşı çıxan müdafiəçilərə qoşuldu.

Tənqidlərə qarşı çıxan Ylva Johansson; O, qanunda məlumatların qorunması tənzimləyicilərinin cəlb edilməsi də daxil olmaqla, məxfilik üçün adekvat təminat və müddəalar olduğunu və mövcud texnologiyanın burada baş verə biləcək neqativ halları artıq qəbul edə biləcəyini söylədi.

COVID-19 pandemiyası və onu müşayiət edən bəzi digər amillər problemi daha da dərinləşdirdi və əlbəttə ki, problemi daha da pisləşdirdi, İnternet Monitorinqi Fondu 2021-ci ildə təsdiqlənmiş uşaq cinsi istismarı hesabatlarında əvvəlki illə müqayisədə 64% artım olduğunu bildirdi.

Beləliklə, növbəti addımlar necə olacaq?

İndi Avropa Parlamenti və Şura bu təklifi razılaşdırmalıdır. Qəbul edildikdən sonra yeni Əsasnamə mövcud müvəqqəti Əsasnaməni əvəz edəcək. Təkliflərlə bağlı ictimai rəy ən azı 8 həftə ərzində açıq olacaq.

Dubravka Šuica, vitse-prezident və Demokratiya və Demoqrafiya üzrə Avropa Komissarı;

“Uşaqların həm onlayn, həm də oflayn şəkildə məruz qalmalarının qarşısını almaq üçün onların hüquqlarının təşviqi və qorunması cəmiyyətlərimizin rifahı üçün çox vacibdir. Uşaqların onlayn cinsi istismarı materialı uşaqların açıq şəkildə fiziki cinsi istismarının məhsuludur. Bu, son dərəcə biabırçı cinayətdir. Uşaqların onlayn cinsi istismarı uşaqlar üçün geniş, uzunmüddətli nəticələrə səbəb olur və dərin travma yaradır. Bəziləri heç vaxt sağalmaz və sağalmaz. Uşaqları qorumaq üçün birlikdə çalışsaq, uşaqların cinsi istismarının qarşısını almaq olar. “Uşağın cinsi istismarına oflayn şəkildə dözmürük və ya göz yummuruq, ona görə də onlayn rejimdə buna icazə verməməliyik.” deyərkən,

Komissiyanın sədr müavini Margrethe Vestager bildirib;
“Avropadakı hər bir uşaq təhlükəsiz və gücləndirici rəqəmsal mühitdə inkişaf etməyə layiqdir. Yeni strategiya ilə biz rəqəmsal cihazlara və bacarıqlara çıxışı dəstəkləmək istəyirik. Xüsusilə həssas olan uşaqlar üçün kiber zorakılıqla mübarizə və bütün uşaqları onlayn zərərli və qeyri-qanuni məzmundan qorumaq. “Bu, bizim əsas dəyərlərimizə və rəqəmsal prinsiplərimizə uyğundur.”

Yenə Komissiya sədr müavini Margaritis Schinas; “İnternetdə uşaqların cinsi istismarı ilə bağlı materialların çox olması təəccüblüdür. Və utancvericidir ki, Avropa bu materialın çox hissəsinin qlobal mərkəzidir. Əsl sual budur ki, biz hərəkət etməsək, kim nə edəcək? Təklif etdiyimiz qaydalar qeyri-qanuni uşaq cinsi istismarı məzmununu aşkar etmək və silmək üçün xidmət təminatçıları üzərində aydın, məqsədyönlü və mütənasib öhdəlikləri müəyyən edir. Hansı xidmətlərə icazə veriləcək? Güclü təhlükəsizlik tədbirləri ilə əhatə olunmuşdur; “Biz kibertəhlükəsizlik proqramlarının təhlükəsizlik pozuntuları üçün daimi yoxlama apardığı kimi, yalnız qeyri-qanuni məzmunun markerlərini skan edən proqramdan danışırıq.” deyərkən,

Daxili İşlər üzrə Komissar Ylva Johansson bu qanun layihəsi ilə bağlı bunları söylədi: “Uşaqları qorumaq böyüklər kimi bizim borcumuzdur. Uşaqların cinsi istismarı real və artan təhlükədir: nəinki hesabatların sayı artır, həm də bu hesabatlar getdikcə daha çox gənc uşaqları əhatə edir. Bu hesabatlar araşdırmalara başlamaq və uşaqları real vaxt rejimində davam edən zorakılıqdan xilas etmək üçün çox faydalıdır. Məsələn, onlayn xidmət provayderinin hesabatına əsaslanan Europol tərəfindən dəstəklənən təhqiqat dünya üzrə 146 uşağın xilas edilməsinə gətirib çıxardı, AB-nin hər yerindən 100-dən çox şübhəli şəxs müəyyən edildi. Uşaq cinsi zorakılığının aşkarlanması, bildirilməsi və onlayn aradan qaldırılması həm də cinsi zorakılığın sona çatmasından illər sonra belə tez-tez qurbanları yenidən travmaya salan uşaq cinsi zorakılığının təsvirləri və videolarının paylaşılmasının qarşısını almaq üçün təcili olaraq lazımdır. “Təklif şirkətlərə uşaq zorakılığını aşkar etmək və bildirmək üçün açıq öhdəliklər qoyur və uşaqlar da daxil olmaqla hər kəsin məxfiliyini qoruyan güclü təminatlar təmin edir.”

Bu qanun layihəsi; Bu, 2020-ci ilin iyul ayında elan edilmiş Uşaqların Cinsi İstismarına Qarşı Daha Səmərəli Mübarizə üzrə Avropa İttifaqı strategiyasının nəticəsidir ki, bu strategiya həm oflayn, həm də onlayn olaraq uşaqların cinsi istismarının artan təhlükəsinə qarşı mübarizənin, təhqiqatın və qurbanlara yardımın təkmilləşdirilməsi yolu ilə hərtərəfli cavabı müəyyən edir.

Bu bəyanat, həmçinin Komissiyanın Komissiyaya uşaqları bütün zorakılıq formalarından, o cümlədən onlayn zorakılıqdan qorumaq üçün gücləndirilmiş tədbirlər təklif edən Uşaq Hüquqları üzrə Avropa İttifaqının Mart ayı Strategiyasını təqdim etdikdən sonra gəlir.

Bu dəyişikliklərin və yeniliklərin Avropa İttifaqı çərçivəsində baş verməsi çox vacibdir, çünki geniş perspektivdə deyə bilərəm ki, xalqların bu problemin həllinə bir qüvvə kimi həssaslığı problemin həlli üçün əsasdır. problem.

Mövzu ilə bağlı məni maarifləndirdiyiniz üçün çox sağ olun;

*Hörmətli Věra Jourova

*Hörmətli Ylva Johansson

*Hörmətli Moritz Körner

*Hörmətli Will Cathcart

*Hörmətli Dubravka Šuica

*Hörmətli Margrethe Vestager

*Hörmətli Marqaritis Şinas